Amalgamat - wypełnienie metalowe, rtęciówa, dziś już bezrtęciowe

Caries (łac.) - próchnica

Chirodoncja - jest interdyscyplinarnym modelem opieki zdrowotnej, obejmującym wiedzę przekazywaną w trakcie serii kursów przeznaczonych dla lekarzy, stworzonym przez dra Roberta Walkera.
Chirodoncja ma zastosowanie w wielu różnorodnych sytuacjach i jest szczególnie przydatna w leczeniu chorób przewlekłych oraz bezcenna w leczeniu takich schorzeń, jak dysfunkcje SSŻ, bóle głowy i bóle twarzowo-czaszkowe. Chirodoncja jest również niezbędna dla terapeutów zajmujących się masażami czaszkowymi, ortopedią szczękową i ortodoncją. Jeśli jesteś ortopedą, dentystą, osteopatą, specjalistą żywienia, psychologiem, lekarzem ogólnym lub innym terapeutą, chirodoncja oferuje Ci model opieki zdrowotnej, w którym osiągniesz najlepsze efekty leczenia.
Chirodoncja jest wyzwaniem dla współczesnych koncepcji tradycyjnej opieki zdrowotnej, a dr Walker zbudował niektóre z najważniejszych mostów intelektualnych dwudziestego wieku w zrozumieniu ludzkiego ciała. Zbadał on jego interaktywną naturę i wypracował kompletny system leczenia, w tym w obszarze mechaniki ciała, ortopedii szczękowej, ortodoncji, zabiegów czaszkowych i dietetyki klinicznej.
Tekst zaczerpnięty ze strony www.unodental.pl

Dewitalizacja - zatrucie, zabicie, pozbawienie zęba życia poprzez założenie na miazgę odpowiedniego środka. Zatruwanie zęba zajmuje około 14 dni.

Ekstrakcja - usunięcie zęba ( wyrwanie)

Exkawator - wydrążacz

Gingiwektomia - wycięcie dziąsła

Glassionomery - Materiały do wypełnień bardzo trudnych ubytków próchnicowych. Materiały glassionomerowe są bardzo odporne na wilgoć a ich najważniejszą cechą jest wydzielanie fluoru.

Halitosis = Fetor ex ore - brzydki zapach z ust, nieświeża, niekiedy gnilna woń, wyczuwalna w wydychanym powietrzu. Stan ten jest dla każdego dotkniętego tą przypadłością poważnym problemem powodującym znaczny dyskomfort, a czasem nawet stany nerwicowe, znaczny spadek samooceny.

Hemisekcja zęba - Tłumacząc dosłownie pojęcie hemisekcji należałoby powiedzieć, że jest to "półcięcie". Czyli obcięcie połowy zęba. Celem zabiegu jest usunięcie korzenia zęba wielokorzeniowego wraz z odpowiadającą częścią koronową.

Zabieg ten wykonuje się w zębach trzonowych dolnych i przedtrzonowych wielokorzeniowych. Oddzielony fragment zęba usuwa się. Dzięki temu prostemu zabiegowi jest możliwość zachowania fragmentu zęba, który spełni rolę zęba filarowego przy odbudowie protetycznej.

Nie wykonując takiego zabiegu ząb należałoby usunąć, gdyż zmiany zapalne przy wierzchołku jednego z korzeni to potencjalne źródło zakażenia dla organizmu. Źródło: Dentonet

Igła Lentulo - spiralna igła służąca do wypełniania kanału korzeniowego specjalnymi pastami

Języczek - fałd błony śluzowej podniebienia miękkiego, zawiera tkankę chłonną, znajduję się zaraz za podniebieniem twardym, w wejściu do gardła.

Kieł - ząb 3 (liczymy zawsze od środka ku tyłowi)

Kieszeń dziąsłowa - zagłębienie w dziąśle w miejscu styku zęba i dziąsła. Może być fizjologiczna i patologiczna.

Klamra - element utrzymujący protezę na zębie; zwykle doginana druciana lub lana

Koferdam - gumowa osłona dla zębów ułatwiająca plombowanie poprzez dokładne odizolowanie od śliny

Leczenie endodontyczne - leczenie kanałowe - leczenie korzenia poprzez mechaniczne i chemiczne opracowanie kanału oraz jego wypełnienie gutaperką wraz z uszczelniaczem

Makroglossia - przerost języka, język wielki, głównie jako wada towarzysząca innym schorzeniom/wadom natury ogólnej. Sztandarowy przypadek przerostu języka, często jego niemieszczenie się w jamie ustnej występuje u osób z trisomią 21 chromosomu - w zespole Down'a, czyli wadzie genetycznej. O trisomii 21 chromosomu oraz mnóstwo interesujacych informacji na ten temat znajdziecie na wspaniałej stronie: http://www.trisomia.prv.pl/ , do której odwiedzenia namawiam.

Masa wyciskowa - masa służąca do robienia wycisków pod protezy, korony i mosty, a także aparaty ortodontyczne ruchome. Zwykle jest kolorowa, czasem zmienia kolor z fioletowego na biały. Wycisk pobrany taką masą jest negatywem stanu faktycznego jamy ustnej.

Miazga zęba - miękka tkanka zęba znajdująca się we wnętrzu w tzw. komorze zęba. Składa się z naczyń krwionośnych, limfatycznych i nerwów. Potrafi bardzo boleć.

Miazgociąg - przyrządzik w kształcie igiełki z małymi zadziorkami służący do wyciągania miazgi z kanału korzeniowego.

Mięsko podjęzykowe - tkanka dobrze unaczyniona lekko pofałdowana zawierająca ujścia przewodów wyprowadzających ślinianek podjęzykowej i podżuchwowej.

Mikroskop endodontyczny - mikroskop, urządzenie powiększające pole widzenia - komorę zęba i kanały korzeniowe, co tym samym znacznie poprawia możliwość dobrego leczenia endodontycznego. Innymi słowy, to kolejny znak czasów, ustrojstwo, o którym kiedyś nikt nie słyszał, a które dziś zaczyna być niezbędne. Korzyści - lepsze możliwości leczenia kanałowego. Minusy - zwiększone koszty.

Nasiękówka - znieczulenie nasiękowe - rodzaj, sposób podania znieczulenia wokół zęba; znieczula zwykle tylko 1-3 zębów.

Ortopedia szczękowa - ortodoncja

Ozonoterpia - jest to metoda leczenia próchnicy przy wykorzystaniu generatora ozonu, który przekształca tlen zawarty w powietrzu w medyczny ozon. Odpowiednia sonda błyskawicznie uwalnia od zarazków wybrane pole zabiegowe. Ozon powstaje jedynie na aktywnej, odpowiednio ukształtowanej końcówce sondy, w związku z tym zbędne jest jego dodatkowe odsysanie

Piaskowanie zębów - Piaskowanie, to najprościej rzecz ujmując, proces czyszczenia zębów przy pomocy drobinek wodorowęglanu wapnia zmieszanych z wodą wyrzucanych z dyszy pod odpowiednim ciśnieniem. W ten sposób można doskonale i zarazem delikatnie dla zębów i pacjenta usunąć wszelkie osady, naloty, płytkę bakteryjną a nawet niewielki kamień nazębny.
Metoda stosowana od dawna w technice dentystycznej do oczyszczania i gładzenia elementów metalowych, a ostatnio, po pewnych zmianach w stomatologii.
Ważne jest odpowiednie odsysanie wody i piasku oraz przepłukiwanie jamy ustnej płynem łagodząco-odkażającym.

Podchloryn sodu - paskudztwo służące do odkażania i przepłukiwania kanałów korzeniowych

Powierzchnia mezjalna - bliższa

Powierzchnia dystalna - dalsza

Przetoka - fistuła - ujście treści ropnej na dziąśle, najczęściej w postaci niewielkiego wygórowania przypominającego krostę.

Pulpitis - zapalenie miazgi zęba

Ranula - żabka - torbiel zastoinowa śluzowa

Resekcja - odcięcie wierzchołka korzenia zęba

Rtg panoramiczne - pantomogram - zdjęcie rtg pokazujące całość uzebienia, szczękę, zuchwę, jamę nosową, zatoki szczękowe i jeszcze kilka innych rzeczy.

Skaling - usuwanie kamienia nazębnego z powierzchni zębów

Ślinianka podjęzykowa - gruczoł wydzielniczy produkujący ślinę

Ślinianka podżuchwowa - gruczoł wydzielniczy produkujący ślinę

Ślinianka przyuszna - przyusznica - największy gruczoł ślinowy; dzięki niej mamy wilgotno w buzi, możemy jeść, mówić, trawić. Znajduje się w okolicy policzkowej i usznej.

Ślinociąg - rurka odsysająca ślinę i inne płyny z jamy ustnej

Wkład koronowo-korzeniowy – stosowany w przypadku utraty znacznej części zęba. Umożliwia umieszczenie korony protetycznej na podbudowie z metalowego sztyftu.

Wybielanie – może być wykonywane w gabinecie stomatologicznym lub w domu pacjenta. Substancjami aktywnymi w tych zabiegach są nadtlenki. Wybielanie może mieć różny przebieg, w zależności od metody, jaką wybierzemy. Materiały używane przez dentystów mają większe stężenie substancji aktywnych, a przebieg wybielania dodatkowo bywa wzmacniany światłem i ciepłem.

Wypełnienie (plomba) – pozwala na wypełnieniu ubytku w zebu materiałem kompozytowym, światłoutwardzalnym.

Zamkniecie zatoki szczękowej – zabieg chirurgiczny, który jest konieczny, jeśli usunięty ząb miał korzenie w zatoce szczękowej.

Zębiniak (dentoid) - to zwyrodnienie miazgi w postaci zwapnionych złogów spotykanymi w obrębie komory zęba oraz jego korzeni. Twory te są różnych kształtów i wielkości, małe zwapnienia umiejscowione są głównie wokół włókien kolagenowych i naczyń krwionośnych. Niektóre systemy klasyfikacji za zębiniaki / kamienie miazgi uznają wyłącznie duże zwapnienia.

Czasami zębiniaki osiągają imponujące rozmiary i wypełniają całą przestrzeń komory zęba, spychając miazgę na jej obręb. Mogą one powodować ból ze względu na ucisk nerwów i naczyń krwionośnych odżywiających wewnętrzne tkanki zęba.
Obecność dużych zębiniaków może prowadzić do obumierania miazgi zęba. Zmiany te powstają zwykle w przewlekłych procesach zapalnych, ale ich przyczyną mogą być także przebyte urazy.

Zębiniaki towarzyszą niektórym zespołom chorobowym, takim jak dysplazja zębiny, odontodysplazja, czy dziedziczna osteodystrofia Albrighta. Statystyki donoszą, że zębiniaki występują w ponad 90% badanych zębów pacjentów w wieku między 50 a 70 rokiem życia. Zębiniaki można podzielić na podtypy ze względu na ich rozmiar, budowę i umiejscowienie.

Ze względu na rozmiar wyróżnia się :
• zębiniaki zbite - występują zwykle w komorze zęba, choć rzadko także w kanale korzenia. Zębiniaki zbite widoczne są na zdjęciu rentgenowskim.
• zębiniaki rozproszone - spotykane są częściej w kanałach korzeni, ale trafiają się także w komorze zęba, nie są widoczne na zdjęciu rentgenowskim, natomiast ich obecność wykrywa się w badaniu histopatologicznym.

Ze względu na budowę można je podzielić na:
• zębiniaki prawdziwe - stanowią wytłoczenia ścian zębiny w kształcie półwyspów, są one pokryte kształtującymi się odontoblastami, w tym typie zębiniaków wyraźnie widoczne są kanaliki zębiny. Zębiniaki prawdziwe rozwijają się w wyniku objęcia pozostałości nabłonkowego płaszcza korzenia przez miazgę. Pozostałości nabłonkowe indukują różnicowanie się komórek miazgi w odontoblasty, co prowadzi do odkładania się drobnych bryłek zębiny – zębiniaków.
• zębiniaki rzekome - są zbudowane z koncentrycznie ułożonych warstw zwapniałej tkanki, brak w nich kanalików zębinowych, zwykle spotyka się je wewnątrz wiązek włókien kolagenowych. Zębiniaki rzekome tworzą się także wokół naczyń krwionośnych, flebolity (zwapnione płytki krwi) mogą wspomagać proces powstawania zębiniaków rzekomych.
Wszystkie zębiniaki maja pierwotnie formę malutkich grudek, z czasem zwiększają swój rozmiar poprzez rozrost swojej powierzchni.

Ze względu na umiejscowienie dzielimy je na:
• zębiniaki otoczone (wbudowane - interstycjalne) – całkowicie otoczone miazgą
• zębiniaki złączone – częściowo złączone z zębiną
• zębiniaki wolne – są całkowicie otoczone przez zwapnioną zębinę, są one częściej zauważane u starszych pacjentów, uważa się, że ma to związek ze zwiększeniem się zawartości wiązań krzyżowych pomiędzy włóknami kolagenowymi w miazdze w miarę jej starzenia się.

Obecności zębiniaków zwykle nie towarzyszą objawy bólowe. W przypadku zębiniaków o znacznych rozmiarach może pojawić się ból związany z uciskiem nerwów i naczyń krwionośnych. Zęby, w których obecne są zębiniaki zwykle nie posiadają zmienionej wrażliwości na bodźce w postaci temperatury czy prądu elektrycznego. Sprawdzenie, czy w danym zębie występują zębiniaki jest szczególnie ważne przed rozpoczęciem leczenia endodontycznego, ponieważ ich obecność może utrudniać uzyskanie dostępu do dna komory zęba, jak również do ujść kanałów. Należy szczególnie uważać używając narzędzi endodontycznych u pacjentów, u których wykryto zębiniaki, ponieważ istnieje u nich podwyższone wygięcia bądź złamania narzędzia.

Bibliografia:
1. Zębiak – guz zębopochodny – opis przypadków i przegląd piśmiennictwa, Piotr Stępień, Paweł Nieckula, Andrzej Wojtowicz, Dent. Med. Probl. 2010, 47, 1, 107–110 ISSN 1644-387X
2. Oral and maxillofacial medicine: the basis of diagnosis and treatment, Crispian Scully
3. Textbook Of Oral Pathology, Sanjay Saraf
4. Scanning electron microscopic study of pulp stones in human permanent teeth. Le May O, Kaqueler JC
5. Textbook of endodontics, Nisha Garg,Amit Garg
6. Endodontics, John Ide Ingle, Leif K. Bakland
7. Endodontics: principles and practice, Mahmoud Torabinejad, Richard E. Walton
8. General and oral pathology for the dental hygienist, Leslie DeLong, Nancy W. Burkhart

Zęby bliźniacze (dentes geminati) - jedna z wad wrodzonych morfologii zębów, powstających w okresie odontogenezy. Zęby bliźniacze powstają przez rozszczepienie się lub częściowy podział zawiązka zęba w okresie formowania się korony lub poprzez połączenie się prawidłowego zawiązka z nadliczbowym.

Zmiana koloru zęba – pokrycie przebarwionego szkliwa nowoczesnym materiałem kompozytowym.

Zasuwa – mechaniczny element zakotwiczenia protezy, składający się z patrycy i matrycy - ta jest wbudowana w ścianę korony zęba.

Zatrzask – mechaniczny element zakotwiczenia protezy działający na zasadzie naciskowo – guzikowej. Składa się z łuski i główki (guzika). Jeden z tych elementów jest sztywny, a drugi sprężynujący.

Zawias (staw) – mechaniczny element zakotwiczenia protezy, umożliwiający rotacyjne odchylenia siodła protezy w miejscu przyłączenia.

Ząb noworodkowy – ząb wyrżnięty krótko po urodzeniu się dziecka.

Ząb wgłobiony – wada rozwojowa zęba polegająca na wciśnięciu twardych tkanek zęba (szkliwa i zębiny) do komory zęba. Wgłobienie zazwyczaj objawia się zmianami morfologicznymi w koronie zęba. Występuje zazwyczaj w siekaczach, kłach i zębach nadliczbowych szczęki oraz w siekaczach i przedtrzonowcach żuchwy.

Ząb wrodzony – ząb wytworzony i wyrżnięty w czasie życia płodowego.

Zębina – tkanka twarda zęba, leżąca pod szkliwem w koronie zęba, a pod cementem w korzeniu zęba. Otacza jamę wypełnioną miękką miazgą.

Zęby Turnera – wada rozwojowa zębów polegająca na ubytkach powierzchniowej warstwy szkliwa. Spowodowana jest uszkodzeniem narządu szkliwiotwórczego zawiązka zęba stałego. Dotyczy głównie zębów przedtrzonowych.

Zęby rybie – anomalia rozwojowa zębów polegająca na braku warstwy szkliwa na powierzchni wargowej zębów.

Zęby pieńkowe (stożkowe) – występują jako zęby dodatkowe, nadliczbowe lub na skutek filogenetycznego zaniku uzębienia charakterystycznego dla gatunku ludzkiego. Są wynikiem miejscowego zaburzenia rozwojowego uzębienia.

Zęby krokodylowe – bardzo rzadko występujące zaburzenie rozwojowe, dotykające całego uzębienia, które przyjmuje postać zębów pieńkowych (stożkowych).

Zęby zatrzymane (retenowane) – zęby mleczne lub stałe, które pomimo całkowitego i prawidłowego wykształcenia, pozostały w kościach szczęk. Zatrzymanie może być całkowite –cały ząb pozostaje w kości, lub częściowe – ząb przebił kość, ale nie wyrżnął się całkowicie tylko pozostał w tkankach miękkich.

Zgorzel – specyficzny rodzaj martwicy zębów, do której dochodzi na skutek działania bakterii gnilnych, rozwijających się w obumarłych tkankach miazgi zęba. Zgorzel jest bardzo niebezpieczna dla organizmu, ponieważ jest źródłem zakażeń zębopochodnych, mogących atakować nawet odległe tanki organizmu i powodować destrukcję kości szczęki.

Zwieraki – urządzenia pomagające ustawić modele szczęk w określonej pozycji.