|
|
|
PORADY
• Chrapanie - poważna sprawa
• Jak powinna wyglądać prawidłowa higiena jamy ustnej?
• Nieświeży oddech
• Objaw za dużego, wysadzonego i bolesnego na nagryzanie zęba.
• Jak wygrać z nadwrażliwością zęba na zimno, słodkie oraz kwaśne?
• Co zrobić gdy krwawią dziąsła?
• Kieszonka dziąsłowa – co zrobić kiedy boli dziąsło między zębami?
• Plamy i uszkodzenia szkliwa po antybiotykoterapii
• Od Malucha do Starszaka – czyli higiena zębów mlecznych
• Wszystko co chcielibyście wiedzieć o wybielaniu
• Czym jest bruksizm i jak się go leczy?
• Jak się przygotować do zabiegu w narkozie?
• Zapalenie dziąseł kobiet ciężarnych
• Sporo o Periodontitis i jak się „to” leczy
• Profilaktyka nowotworów jamy ustnej
• Przeczytaj przed wybielaniem
• Groźne zmiany na języku
• Leczenie ortodontyczne
• Jak uzupełnić brak dolnych przyśrodkowych siekaczy?
• Rozszczep wargi i/lub podniebienia - standard postępowania
CHRAPANIE - POWAŻNA SPRAWA
Chrapanie i bezdech periodyczny
(materiały ze strony www.mojdentysta.com.pl
Serdecznie dziękuję Panu doktorowi Marcinowi Doleckiemu)
Normalne oddychanie polega na swobodnym przepływie powietrza przez gardło I płuca. Kiedy się nie śpi, mięśnie pomagają w utrzymaniu otaczających struktur tak by powietrze dostawało się do płuc i nie napotykało na swojej drodze na przeszkody. Podczas snu mięśnie są w stanie spoczynku ale drogi oddechowe w gardle powinny pozostać otwarte w celu umożliwienia dostarczenia powietrza do płuc.
Chrapanie jest poważnym problemem dotykającym 60% mężczyzn i 40% kobiet w wieku pomiędzy 40 a 60 rokiem życia. Medycyna i stomatologia w większości traktują chrapanie jako niedogodność. Wielu bliskich uważa chrapanie za poważny problem społeczny jako że pogarsza też i ich sen. W odpowiedzi, szturchają swych partnerów w żebra, lub śpią w osobnych sypialniach. Nasi pacjenci często narzekają na chrapanie - negatywnie wpływa na ich związek i małżeństwo. Chrapanie może prowadzić do bardziej poważnego stanu zwanego obstrukcyjnym bezdechem periodycznym.
Chrapanie pojawia się gdy język pacjenta opada do tyłu i częściowo zatyka drogi oddechowe. Obstrukcyjny bezdech periodyczny pojawia się gdy język całkowicie blokuje drogi oddechowe przez zmieniający się okres czasu.
Bezdech jest zaprzestaniem oddychania nosowego na dziesięć sekund. Trzydzieści lub więcej epizodów bezdechu podczas siedmiogodzinnego okresu snu w nocy jest uważane za bezdech senny. Ludzie dotknięci tym schorzeniem mają kilkaset epizodów bezdechu w nocy, każdy trwający od 10 do 200 sekund. Ogranicza to ilość tlenu dostarczanego ciału i mózgowi i zakłóca normalny cykl snu. Dzienne objawy bezdechu sennego wahają się od łagodnej niezdolności do koncentracji do ekstremalnej senności w momencie cichego siedzenia. Ci pacjenci mogą zasnąć podczas oglądania telewizji, w pracy, czy nawet podczas prowadzenia samochodu! Poważne przypadki bezdechu sennego mogą stanowić zagrożenie dla życia. Może ono spowodować nadciśnienie , które może sprowokować udar lub zawał. Ponieważ bezdech senny jest medycznym zaburzeniem z poważnymi implikacjami zdrowotnymi, radzi się wszystkim pacjentom by skonsultowali się z lekarzem rodzinnym lub specjalistą zaburzeń snu zanim rozpocznie się leczenie aparatem doustnym. Dokładna diagnoza obstrukcyjnego bezdechu periodycznego może być postawiona wyłacznie na podstawie testu snu zwanego polisomnogramem wykonywanego w warunkach szpitalnych. Test zmierzy ilość i długość epizodów bezdechu, oceni wysycenie tlenem, oceni etapy snu, i wykrywa ilość przebudzeń pacjenta.
Aparaty dentystyczne używane w leczeniu chrapania i bezdechu sennego są tak zaprojektowane, by umożliwić oddychanie poprzez przesunięcie żuchwy do przodu co otwiera drogi oddechowe, pozwalając na swobodne oddychanie. Do powstania zaburzenia przyczyniają się problemy takie jak zatkanie nosa, wąskie górne drogi oddechowe I nadwaga pacjenta, która powoduje zwężenie dróg oddechowych. Problemy z chrapaniem pojawiają się często u pacjentów z niedorozwiniętymi żuchwami i głębokim zgryzem.
 Indywidualne dopasowane aparaty są skuteczne zwłaszcza u pacjentów z łagodnym lub średnio zaawansowanym chrapaniem I bezdechem sennym. W gabinecie Mój Dentysta koryguję ten problem u młodszych dzieci za pomocą aparatów czynnościowych, które przesuwają żuchwę do przodu w celu zapobieżenia chrapaniu i bezdechowi, który może się rozwinąć później.
Pacjenci poszukujący dróg leczenia tego problemu muszą odwiedzić dentystę wytrenowanego w badaniu dróg oddechowych, migdałków, języczka, rozmiaru łuków zębowych, SSŻ, pozycji żuchwy, stopnia głębokości zgryzu i pozycji języka. W gabinecie pacjent podaje również informacje związane z zaawansowaniem schorzenia, w tym o objawach związanych z chrapaniem i bezdechem sennym w tym o stopniu chrapania: jak ono działa na najbliższą osobę, zatrzymania oddechu podczas snu, kaszel i walka o oddech, bóle głowy, braki koncentracji, zapominanie, senność w ciągu dnia, brak energii, zmęczenie, zmiany osobowości, drażliwość, zmniejszony popęd płciowy, zasypianie w samochodach, podczas oglądania telewizji i w kinie, zasypianie w pracy itp.
Fakty na temat chrapania:
- Około jedna na osiem osób chrapie
- Około 18 milionów ludzi cierpi na bezdech periodyczny
- 28% mężczyzn powyżej 65 roku życia cierpi na bezdech periodyczny
- Do 50% pacjentów cierpiących na bezdech periodyczny ma nadciśnienie krwi
- U pacjentów z bezdechem periodycznym wzrasta ryzyko zawału i udaru
- Prawie 60% społeczeństwa cierpi na senność w trakcie dnia, efekt uboczny bezdechu periodycznego
- Chrapanie mija lub zmniejsza się znacznie u pacjentów noszących w ustach aparaty
- W USA, choroby będące konsekwencją powikłań snu kosztują państwo 15.9 miliarda dolarów.
*Fakty dzięki uprzejmości National Sleep Foundation, American Sleep Apnea Association i American Academy of Sleep Medicine
Pamiętaj, chrapanie to poważny problem społeczny dla najbliższych i czasami jest powodem rozpadu małżeństwa. Jednakże, obstrukcyjny bezdech periodyczny to także zaburzenie oddychania o poważnym charakterze, potencjalnie groźne dla życia. Charakteryzuje się krótkimi okresami zaniku oddychania podczas snu.
Sposoby leczenia
Ciągłe ciśnienie powietrza (CPAP)
Urządzenie CPAP jest leczeniem z wyboru w medycynie. Niestety, pacjenci na nie narzekają. Pacjentowi zaleca się noszenie ciasno dopasowanej maski , która jest przypasana do głowy i połączona z wężem przyczepionym do sprężarki. Powietrze jest wtłaczane pod ciśnieniem przez nos by otworzyć drogi oddechowe podczas snu. Narzekania na temat użycia tej dmuchawy obejmują hałas z pompy, zmianę głosu podrażnienia skóry w miejscach kontaktu z maską, suchość nosa i gardła, bóle głowy z powodu pasków biegnących naokoło głowy, trudności z zaśnięciem i wydychaniem powietrza wbrew powietrzu wtłaczanemu przez nos.
Zaletą tego urządzenia jest 100% skuteczność w momencie gdy się go używa. Literatura sugeruje że 30-40% użytkowników CPAP przestaje używać to urządzenie po okresie do dziewięćdziesięciu dni od początku terapii.
Zabieg chirurgiczny
W momencie gdy bardziej zachowawcze metody nie odnoszą rezultatu, twój lekarz może zalecić zabieg chirurgiczny. Ta metoda jest najbardziej inwazyjna i bolesna, dlatego wykonywana jest w ostrych przypadkach bezdechu sennego gdy nadmierny rozrost tkanek, takich jak języczek podniebienia lub przerost podniebienia miękkiego, zmniejsza przestrzeń dla dróg oddechowych. Przed podjęciem decyzji o zabiegu warto zapoznać z ryzykiem i efektami ubocznymi tego zabiegu.
Zabieg chirurgiczny w zależności od diagnozy może być wykonany na nosie, górnej części gardła, niższej części gardła lub wszystkich trzech obszarach.
Chirurgia nosa
Zabieg chirurgiczny może być wymagany by oczyścić jamę nosa zamkniętą na skutek przerostu małżowin nosowych, skrzywionej przegrody nosa, guzów, polipów lub jako korekta zmian po urazie.
Operacja gardła
Górna część gardła
i) Plastyka podniebienia i języczka
Laryngolog usuwa część języczka, podniebienia miękkiego i przerosłą tkankę miękką z tyłu gardła.
Po zabiegu pacjenci odczuwali ból gardła, dyskomfort, zmiany głosu (mowa nosowa) I trudności w połykaniu, a także zapływanie płynów do nosa podczas połykania jedzenia.
ii) Usunięcie migdałka środkowego
Laryngolog usuwa środkowy migdał w momencie gdy przerośnięta tkanka limfoidalna zatyka drogi oddechowe.
Dolna część gardła - usuwanie migdałków podniebiennych
Laryngolog może ocenić potrzebę usuwania igdałków podniebiennych jeśli są czynnikiem przyczyniającym się do chrapania I bezdechu sennego.
Terapia aparatami doustnymi
Aparaty wewnątrzustne są niechirurgiczną, zachowawczą metodą przesunięcia dolnej szczęki i języka do przodu i w ten sposób otwarcia dróg oddechowych.
Aparat wewnątrzustny jest noszony każdej nocy. Zapobiega on chrapaniu i bezdechowi sennemu. Jeśli aparat nie jest noszony, objawy powrócą. Aparaty wewnątrzustne są generalnie wygodne i łatwe w noszeniu. Dzięki swym wymiarom są przechowywane w niewielkim pudełku - łatwo jest je wziąć w podróż. Jako że większość osób cierpiących na obstrukcyjny bezdech senny mają łagodny do umiarkowanego stopień zaawansowania schorzenia, a duża część pacjentów źle toleruje urządzenie CPAP, terapia aparatami wewnątrzustnymi powinna być dla wielu pacjentów leczeniem z wyboru.
Co zrobić by dobrze się wyspać?
- Codziennie idź do łóżka o tej samej porze
- Unikaj alkoholu
- Ćwicz regularnie by mieć pod kontrolą swą wagę i ciśnienie krwi
- Unikaj kofeiny po 18:00
- Unikaj dużych posiłków przed pójściem do łóżka
- Przed pójściem do łóżka wykonuj ćwiczenia relaksacyjne
- Zainwestuj w dobry materac i poduszkę
- Utrzymuj temperaturę w pokoju w komfortowym zakresie
- Stwórz relaksujące środowisko w sypialni
Jak zmniejszyć ryzyko chrapania
- Trenuj spanie na boku
- Zrzuć nadwagę
- Używaj sprayów do nosa by udrożnić go
- Przed pójściem do łóżka unikaj alkoholu i środków nasennych
Test - chrapanie i bezdech
Czy któraś z sytuacji ma zastosowanie u Ciebie?
• Czy masz tendencję do zasypiania podczas:
- Siedzenia i czytania
- Oglądania telewizji
- Biernego siedzenia w miejscach publicznych (kino, zebrania)
- Jako pasażer w samochodzie na krótkich trasach
- Odpoczynku po południu
- Siedzenia i rozmowy
- Siedzenia cicho po obiedzie
- Siedzenia w samochodzie zatrzymanym na chwilę
- Podczas prowadzenia samochodu
• Czy po nocnym odpoczynku:
- Budzisz się z bólem głowy
- Czujesz się zmęczony, wyczerpany
• Czy podczas snu
- Głośno chrapiesz
- Przestajesz oddychać
- Dławisz się lub walczysz o złapanie oddechu
- Gwałtownie rzucasz I obracasz się
- Zgrzytasz zębami
• Czy znacząco przybrałeś na wadze w ciągu ostatnich 12 miesięcy?
• Czy masz nadciśnienie krwi
wróć do menu...
Jak powinna wyglądać prawidłowa higiena jamy ustnej?
Codzienna higiena jamy ustnej to dokładne szczotkowanie dwa razy dziennie (a jeszcze lepiej trzy) szczoteczką o średnim lub miękkim włosiu z odpowiednią pastą do zębów, codzienne nitkowanie zębów oraz stosowanie fluorkowych płynów do płukania jamy ustnej.
Jaką szczoteczkę wybrać?
Właściwe szczotkowanie jest najskuteczniejszym sposobem utrzymania higieny jamy ustnej, co pomaga ograniczyć ryzyko powstania i próchnicy – głównej przyczyny utraty zębów. Do usuwania płytki bakteryjnej, miękkich nalotów i resztek pokarmowych należy używać szczoteczki oraz pasty zawierającą fluor.
Szczoteczki mają włosie miękkie i średniej twardości, ustawione w pęczki w kilku rzędach. Rękojeści są albo proste, albo mogą być wygięte w dwóch lub w trzech miejscach. Część pracująca szczoteczki może mieć pęczki włosia ścięte stożkowato lub prosto. Dziś producenci prześcigają się w projektowaniu coraz doskonalszych szczoteczek.
Właściwie rodzaj szczoteczki, głównie pod kątem twardości, powinien zalecać lekarz stomatolog, zależnie od stanu zębów i dziąseł. Jeśli jama ustna jest zdrowa, szczoteczka powinna być średnio-twarda, a część pracująca raczej mała, tzn. dla dorosłych około 2,5 cm długości, ale nie większa niż 3 cm i około 1,2 cm szerokości. Wtedy łatwiej można się nią posługiwać i dostać się do każdej powierzchni zęba.
Nie trzeba chyba przypominać, że każdy powinien mieć własną szczoteczkę do zębów, którą trzeba wymieniać co 2-3 miesiące (jak wymienią ją Państwo raz na pół roku to już będzie dobrze ;-)). Nową szczoteczkę należy zdezynfekować, umyć dokładnie w ciepłej wodzie, a następnie zanurzyć na 24 godziny w środku bakteriobójczym, np.: 3% wodzie utlenionej. (Taką informację wyczytałem na stronie zawodowej! Przyznam się, że sam jestem zaskoczony.)
Jakie są techniki szczotkowania zębów?
Wyróżniamy następujące metody szczotkowania zębów:
• pionową;
• poziomą;
• metodę roll (obrotowo-wymiatającą);
• metody wibracyjne: Chartersa, Stillmanna oraz Bassa;
• okrężną Fonesa;
• fizjologiczną Smitha;
• szorowania (tą z pewnością każdy z nas zna – jest najskuteczniejsza i najmniej zdrowa jednocześnie).
Jakie są najskuteczniejsze i najczęściej preferowane sposoby szczotkowania?
Metoda roll wskazana jest dla młodzieży i dorosłych ze zdrowym przyzębiem. Jest najmniej szkodliwa ze wszystkich sposobów szczotkowania. Część pracującą szczoteczki należy ułożyć pod kątem 45° do płaszczyzny zębów, na powierzchni przedsionkowej i później językowej, częściowo na dziąśle, częściowo na okolicy przyszyjkowej, możliwie jak najdalej od płaszczyzny zgryzu.
Następnie wykonujemy ruch obrotowo-wymiatający w kierunku od brzegów siecznych. Czynność tę powtarzamy kilka razy na tym samym odcinku, po czym przesuwamy szczoteczkę tak, aby oczyścić cały łuk szczęki a potem żuchwy.
Metodą poziomą czyścimy powierzchnie żujące zębów bocznych. Część pracującą szczoteczki kładziemy wzdłuż długiej osi zębów na powierzchniach żujących zębów bocznych i szczotkujemy tam i z powrotem. Możemy delikatnie wykonywać ruchy obrotowe.
Powierzchnie językowe zębów przednich szczotkujemy metodą pionową. Część pracującą szczoteczki przykładamy pionowo do powierzchni językowych zębów przednich, czyli wzdłuż długich osi zębów i delikatnie wymiatamy resztki pokarmowe.
Czy szczotkowanie tylko zębów jest wystarczające?
Zdecydowanie nie. Szczotkować należy również język. Grzbiet języka jest jednym z głównych siedlisk drobnoustrojów w jamie ustnej i źródłem ich rozsiewania, szczególnie gdy pokryty jest nalotem.
Dzięki metodzie mikroskopii elektronowej skaningowej wykryto, że wypustki brodawek nitkowatych pokrywających grzbiet języka otacza gruba warstwa płytki bakteryjnej. Tym samym uzasadnione jest – obok innych zabiegów higienicznych w jamie ustnej – regularne czyszczenie języka.
Produkowane są już specjalne przyrządy do oczyszczania języka. Można to jednak też robić specjalną powierzchnią czyszczącą język umieszczoną na drugiej stronie główki szczoteczki.
Dlaczego należy szczotkować język?
Jak wynika z badań, myjąc zęby a następnie płucząc jamę ustną nie eliminujemy wielu bakterii, które umiejscawiają się właśnie na powierzchni języka.
Czyszczenie języka jest zabiegiem rzadko praktykowanym.
A przecież język, integralny narząd jamy ustnej, jest odpowiedzialny za wiele funkcji takich jak: ssanie, żucie, połykanie czy mowę. Na języku występują brodawki pełniące funkcje mechaniczne lub odbiorcy odpowiedzialnego za czucia smaku. Specyficzny rodzaj powierzchni języka sprzyja możliwościom rozwoju bakterii czy grzybów.
Mimo, że język należy do tych części jamy ustnej, gdzie procesy samooczyszczania są stosunkowo duże, to procesy gnilne na jego powierzchni są bardzo częste.
Zwykle wygląd powierzchni języka jako części przewodu pokarmowego jest odzwierciedleniem pewnych stanów chorobowych toczących się w organizmie np. ogólnie znane jest pojęcie "język obłożony" sygnał schorzeń układu pokarmowego lub "język malinowy', który zwiastuje płonicę.
Szczególnie dobrze widoczne na języku są zakażenia grzybicze, białawe wykwity, w których dochodzi do wygładzenia i zaczerwienienia języka oraz zaniku brodawek. Zakażenia grzybicze Candida Albicans są wymieniane w etiologii takich jednostek chorobowych jak np. "język czarny włochaty" czy "język geograficzny".
Pacjenci z protetycznymi uzupełnieniami uzębienia, z wrodzonymi bądź nabytymi schorzeniami języka szczególnie powinni dbać o higienę jamy ustnej.
Profilaktyka stanów zapalnych języka i jamy ustnej oprócz zabiegów higienicznych powinna uwzględniać także eliminacje miejscowych czynników predysponujących takich jak: ubytki próchnicowe, ostre brzegi wypełnień, nieprawidłowe wypełnienia bądź uzupełnienia protetyczne.
Czym należy czyścić język?
Dentyści od dawna zalecają swoim pacjentom mycie języka szczoteczką lub płukanie jamy ustnej. Nie jest to jednak rozwiązanie idealne albowiem szczotkowanie zwłaszcza tylnej części języka nie jest przyjemne, gdyż powoduje naturalny odruch wymiotny. Poza tym podczas szczotkowania wciskamy resztki jedzenia i bakterie między brodawki językowe zamiast je eliminować. Płukanki tez nie do końca spełniają swoją rolę, gdyż nie penetrują tylnej części języka a ponadto zawierają alkohol, powodujący wysychanie jamy ustnej.
Idealnym rozwiązaniem tego problemu są specjalne przyrządy do czyszczenia języka zwane: zamiataczami (lub Tongue Mate). Działanie tych "zamiataczy języka" może mieć dobroczynny wpływ nie tylko na higienę jamy ustnej ale również na zdrowie płuc.
Jak używać "zamiatacza języka"?
To proste. Trzymamy przyrząd, otwieramy szeroko usta i maksymalnie wysuwamy język.
Następnie 3 – 4 razy przeciągamy delikatnie po języku od jego tylnej części do przedniej – raz dziennie lub tak jak zaleci nam stomatolog. Im głębiej dotrzemy z Tongue Sweeper’em do tylnej części języka tym zabieg będzie skuteczniejszy.
Następnie nasz "zamiatacz" płuczemy w wodzie i od czasu do czasu dezynfekujemy. Zabieg nie jest zalecany u dzieci poniżej 6 roku życia.
Jaka jest rola pasty w szczotkowaniu?
Pasty do zębów są najbardziej popularnym i powszechnym dodatkiem stosowanym do codziennego szczotkowania zębów. We współczesnej profilaktyce pastom do zębów stawiane są następujące wymagania:
1. Właściwości oczyszczające powierzchnię zębów z osadów i złogów.
2. Zwiększenie odporności zębów na próchnicę.
3. Korzystny wpływ na dziąsła.
4. Przeciwdziałanie lub ograniczenie odkładania miękkich i twardych złogów nazębnych.
5. Brak szkodliwego działania na szkliwo i błonę śluzową jamy ustnej.
6. Odpowiedni smak i zapach.
Jaki jest skład past?
Surowce używane do produkcji past do zębów można podzielić na następujące grupy:
• środki ścierne i polerujące;
• środki powierzchniowo czynne – pieniące;
• zagęstniki (substancje żelujące);
• środki zapobiegające wysychaniu;
• środki smakowo-zapachowe;
• substancje biologicznie czynne;
• środki wybielające;
• fluor
Prawdopodobnie dzięki temu, że większość past na świecie (ok. 90%) zawiera fluor, w wielu krajach nastąpił spadek zachorowalności na próchnicę. Jest to najprostszy i najlepszy sposób na systematyczne dostarczanie fluoru w odpowiedniej dawce. Każdy, kto myje zęby, ma codziennie kontakt z fluorem.
Zawartość czystego fluoru w pastach waha się od 525 do 1450 ppm. Zawartość poniżej 500 ppm nie wykazuje działania przeciwpróchnicowego.
Jakiej pasty należy używać?
Dzieci poniżej 5 roku życia powinny używać past zawierających od 500 do 600 ppm fluoru, ponieważ nie potrafią dokładnie płukać i wypluwać. Użycie pasty dla dorosłych zawierającej od 1000 do 1400 ppm fluoru może spowodować połknięcie przez dziecko zbyt dużej dawki fluoru. Dlatego czyszczenie zębów przez małe dzieci powinno być nadzorowane przez rodziców, a ilość pasty jednorazowo użytej nie może przekraczać wielkości ziarnka groszku.
Opiekunowie muszą także czuwać nad wypluwaniem zawartości jamy ustnej w czasie szczotkowania. Jest to szczególnie ważne wówczas, gdy źródłem fluoru jest także dieta. Nie poleca się stosowania u dzieci past o smakach przypominających słodycze, owoce itp., gdyż zwiększa to prawdopodobieństwo ich połknięcia.
Dzieci powyżej 8 roku życia mogą używać past dla dorosłych z dużą zawartością fluoru, pod warunkiem że nie zażywają tabletek z fluorem. W przypadku fluorkowania tabletkowego należy używać past z niską zawartością fluoru. Istnieją pasty o wysokiej zawartości fluoru, np. 1800 ppm, 2500 ppm. Stosowanie tych past musi być nadzorowane przez lekarza, a u dzieci również przez rodziców.
Oprócz fluoru zawartego w większości past do zębów istnieją pasty o specjalnym przeznaczeniu. Są to pasty skierowane do osób posiadających problemy z krwawiącymi dziąsłami (np. Lacalut). Inne takie pasty w swoim składzie posiadają kompleks ziół o działaniu przeciwzapalnym, odkażającym, zmniejszającym krwawienie z dziąseł.
Inne pasty skierowane są do pacjentów z nadwrażliwością zębów na ciepłe, czy zimne pokarmy. Blokują one kanaliki zębinowe obnażonych szyjek zębowych, czy startych powierzchni żujących zębów, przez co zmniejszają dolegliwości bólowe.
Niektóre, z kolei, pasty do zębów posiadają właściwości wybielające. Ich codzienne stosowanie może wpłynąć na delikatne rozjaśnienie barwy zębów, jednak nie należy zbytnio ufać tej metodzie wybielania, reklamowanej przez wiele firm produkujących takie pasty.
Najlepszą radą dla wszystkich pacjentów jest konsultacja u lekarza stomatologa, który indywidualnie zaproponuje odpowiednią pastę do zębów zgodnie z istniejącymi potrzebami.
Jak prawidłowo nitkować zęby?
Bez względu na to, jak znakomitej używa się szczoteczki, jej działanie powinno się koniecznie uzupełnić środkami czyszczącymi powierzchnie międzyzębowe. Najskuteczniejszym z tych środków jest codzienne nitkowanie. Jest to skuteczny sposób na oczyszczanie powierzchni stycznych zębów i przestrzeni międzyzębowych z płytki bakteryjnej i resztek pokarmowych. Nici dentystyczne są woskowane bądź niewoskowane, z fluorem lub bez.
Odwijamy około 35 cm nitki dentystycznej. Zawijamy końce nitki dookoła środkowych palców. Następnie pomiędzy kciukiem jednej ręki i palcem wskazującym drugiej napinamy niewielki fragment nici (około 20 cm), którym będziemy nitkować zęby.
Nitkę delikatnie przeprowadza się ruchami piłującymi przez punkt styku między zębami do przestrzeni międzyzębowej, odpowiednio w dół lub w górę. Po wprowadzeniu wykonuje się ruch pionowy po krzywiznach zęba. Pionowy ruch jest ważny dlatego, aby nie uszkodzić (przeciąć) przyczepu nabłonkowego. Nitki woskowane w mniejszym stopniu grożą skaleczeniem dziąsła i dlatego lepiej nadają się dla początkujących.
Zawsze należy stosować nitkę do czyszczenia przestrzeni między zębami tylnymi. Stosunkowo duże przestrzenie między tymi zębami gromadzą sporo trudnousuwalnych resztek pokarmowych. Dlatego nitkowanie należy stosować w każdej wolnej chwili ;-).
W celu oczyszczenia przestrzeni pod połączonymi zębami mostu, oraz pod sztucznymi zębami (korona, wkład koronowo-korzeniowy) stosujemy: nitkę Super-Floss, którą przeprowadzamy pod koroną lub mostem.
Na początku nitkowania, przez kilka pierwszych dni mogą wystąpić przykre dolegliwości bólowe lub krwawienie dziąseł. Jeśli krwawienie będzie się przedłużało powyżej jednego tygodnia nitkowania, należy skontaktować się ze stomatologiem.
Czym możemy jeszcze czyścić przestrzenie międzyzębowe?
Jeśli mamy problemy z wykonywaniem czynności nitkowania, możemy skorzystać z innego asortymentu do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych tj. wykałaczki.
Wykałaczki powinny być z miękkiego drewna, zaostrzone na końcu, o trójkątnym przekroju. Należy ich używać ostrożnie. Przeciwwskazaniem jest używanie ich w tych miejscach, gdzie brodawki dziąsłowe wypełniają przestrzenie międzyzębowe.
Dlaczego należy używać płynów do płukania jamy ustnej?
Niedocenioną, choć łatwą metodą higieniczną jest płukanie jamy ustnej. Energiczne płukanie wodą po posiłku prowadzi do usunięcia resztek pokarmowych, zmniejszenia ilości flory bakteryjnej, zobojętnienia kwaśnego środowiska jamy ustnej.
Pomiędzy posiłkami lub szybkiej przekąsce przepłukanie wodą powoduje częściowe usunięcie resztek pokarmowych.
Czym płukać jamę ustną?
Poleca się codzienne korzystanie z płukanek antyseptycznych dostępnych w aptekach, marketach i innych sklepach ze środkami do codziennej higieny.
Formą płukania są irygacje polegające na stosowaniu środków płuczących pod zwiększonym ciśnieniem. Do irygacji służą specjalne urządzenia, tzw. irygatory (waterpicki). Wytwarzają one podciśnienie w płynie zgromadzonym w odpowiednim zbiorniku. Płyn ten wydostając się przez odpowiednią końcówkę powoduje oczyszczenie przestrzeni międzyzębowych, powierzchni zębów i masaż dziąseł.
Poza wodą do płukanek i irygacji można stosować roztwory środków chemicznych hamujących tworzenie płytki bakteryjnej, solanki, borowiny, roztwory wyciągów z ziół itp.
Najbardziej popularnym środkiem chemicznym jest chlorheksydyna. Badania wykazały znaczną zdolność wiązania chlorheksydyny przez płytkę bakteryjną, co prowadzi do oddzielenia płytki od powierzchni zęba i zahamowania wzrostu bakterii ją tworzących.
Dzięki specyficznej interakcji między chlorheksydyną a błoną śluzową jamy ustnej preparat dość długo utrzymuje się w jamie ustnej (6-8 godzin po jednorazowej aplikacji), co wpływa na zwiększenie jego działania antybakteryjnego.
Niestety, pewne działania uboczne, takie jak żółtobrązowe przebarwienia wypełnień protetycznych oraz gorzki smak, ograniczają stosowanie czystej chlorheksydyny w codziennej higienie jamy ustnej. Z tego względu jako środek hamujący tworzenie płytki nazębnej stosuje się ją szczególnie:
• u pacjentów po radioterapii w obrębie twarzoczaszki;
• u pacjentów po urazach twarzy, z unieruchomionymi szczękami;
• u chorych na padaczkę cierpiących na przerost dziąseł spowodowany przyjmowaniem leków przeciwpadaczkowych;
• u dzieci upośledzonych psychicznie i ruchowo oraz osób niepełnosprawnych;
• u pacjentów ze szczególnie nasiloną próchnicą, gdy zawodzą inne metody higieniczne.
Oprócz środków antyseptycznych tj. zawierających chlorheksydynę, większość płukanek zawiera fluor, który jest cennym środkiem zapobiegawczym u pacjentów powyżej 6 roku życia z wysokim ryzykiem próchnicy, mieszkających na terenach z niską zawartością fluoru w wodzie.
Nie zaleca się płukanek dzieciom, które biorą tabletki do ssania z fluorem oraz dzieciom małym (poniżej 1 roku życia) ze względu na możliwość połykania płynu.
Ze względu na częstość stosowania płukanek, które zawierają jony fluorkowe zalecane są:
• do codziennego użytku, roztwory 0,05% NaF w ilości 10 ml jednorazowo;
• do użycia jeden raz na dwa tygodnie, roztwory o stężeniu 0,2% NaF (w szczególnych przypadkach raz na tydzień).
Najbardziej wskazane są płukanki do codziennego stosowania, gdyż łatwiej przyzwyczaić się do tej formy profilaktyki i czynność płukania staje się nawykiem.
Wiele gotowych płukanek jako środek stabilizujący zawiera alkohol w stężeniu 4% - 27%. Dla dzieci i osób z suchością jamy ustnej polecane są te z małą zawartością alkoholu, gdyż wyższe stężenia mogą powodować podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej.
Niektóre płukanki występują w handlu w postaci koncentratów do sporządzania roztworów, te preparaty mogą być niebezpieczne, dlatego trzeba je chronić przed dziećmi.
wróć do menu...
Nieświeży oddech
Jaka jest przyczyna nieświeżego oddechu?
Tym, co odczuwamy jako przykrą woń z ust, są lotne związki siarki. Przyczyn nieświeżego oddechu należy poszukiwać w jamie ustnej lub w chorobach ogólnoustrojowych.
Aż w ponad połowie przypadków skutkiem nieświeżego oddechu są zaniedbania w higienie jamy ustnej, czyli nieumiejętne i niedbałe szczotkowanie zębów, próchnica, schorzenia dziąseł. Często zdarza się, że źródłem nieświeżego oddechu jest język, na którym gromadzi się nalot. Dlatego bezwzględnie należy pamiętać, aby codziennie go czyścić.
Jednak nieświeży oddech niekoniecznie musi oznaczać zaniedbania w higienie jamy ustnej. Nieświeży oddech może także powodować nadmiar drożdży z rodzaju Candida w okolicach dziąseł i na migdałkach. Pojawiają się one po kuracji antybiotykowej albo wtedy, kiedy układ odpornościowy jest osłabiony, np. po chorobie, wiosną, kiedy organizmowi brakuje witamin albo w okresach szczególnego przemęczenia i niewyspania.
Nieświeży oddech może być również objawem źle leczonej cukrzycy, chorób wątroby (np. marskości) i płuc (gruźlicy, grzybicy i guza). Wbrew obiegowej opinii rzadko świadczy o problemach jelitowych i żołądkowych.
Często jest to "normalna" jednostka chorobowa zwana halitosis. A że jest to duży problem przekonuje się wielu. Nieudane kontakty biznesowe, nieodwzajemnione uczucia bliskiej osoby, unikanie kontaktów lub nawet swoisty towarzyski ostracyzm - to tylko niektóre możliwe konsekwencje tej przypadłości.
Nieświeży oddech pojawia się często po przebudzeniu. Jest to tzw. halistosis poranny. Przyczyną jego powstawania jest zmniejszone wydzielanie śliny podczas snu, co powoduje mnożenie się flory bakteryjnej w jamie ustnej.
W takim przypadku nieprzyjemny zapach znika zaraz po umyciu zębów.
Jak rozpoznać czy mam nieświeży oddech?
Najlepiej skorzystać z "usług" zaufanych domowników. Ci zazwyczaj otwarcie powiedzą, że oddech jest nieświeży. Gorzej, jeśli najbliżsi wstydzą się nam o tym powiedzieć, natomiast w pracy lub w towarzystwie możemy być obiektem drwin i niewybrednych dowcipów.
Jak w prosty sposób sprawdzić, że mój oddech jest nieświeży? Amerykańscy higieniści zalecają przeprowadzenie następującego testu:
• Należy wziąć suchą, czystą i nieperfumowaną chusteczkę. Pomagając sobie dłonią należy maksymalnie wyciągnąć język, a drugą ręką "uzbrojoną" w chusteczkę energicznie przetrzeć tylną część języka. Kilka potarć wystarczy. Należy odczekać około 30 sekund następnie powąchać chusteczkę. Jeśli poczujemy nieprzyjemny zapach może to oznaczać halitosis.
• Należy wziąć zwykłą mocną nić (nie woskowaną i nie zapachową) i przeczyścić przerwy między zębami. Po 30 sekundach powąchać zużytą nić. I jak powyżej, jeśli poczujemy nieprzyjemny zapach to może to być halitosis.
• Należy polizać zewnętrzną część dłoni przez około 5 sekund i odczekać kolejne 30 sekund. Ponownie należy powąchać polizaną część dłoni i stwierdzić, czy czujemy zapach, czy też nie.
Jak sobie radzić z nieświeżym oddechem?
Należy przestrzegać zasad higieny jamy ustnej, a w szczególności regularnie i dokładnie myć zęby, nitkować przestrzenie międzyzębowe i usuwać złogi nazębne oraz regularnie odwiedzać stomatologa. Istnieją wówczas duże szanse zmniejszenia ryzyka posiadania tej niemiłej przypadłości.
Należy nie dopuszczać do wysychania jamy ustnej. W tym celu należy pić spore ilości napojów, najlepiej wody mineralnej lub żuć gumę bezcukrową ()osobiście odradzam żucie gum ze względu na ryzyko powstania mioartropatii i przerostów mięśni).Warto jednak pamiętać, że odświeżające cukierki i dezodoranty do ust leczą skutki, a nie przyczynę, więc sprawdzają się na krótką metę.
Trzeba także ograniczyć spożycie napojów alkoholowych i papierosów - używki te wysuszają usta, tym samym pogłębiają problem. Na świeżość oddechu mają wpływ również pokarmy, które spożywamy. Stosowanie ostrych przypraw, czosnku i cebuli może powodować nieświeży oddech, wówczas należy wyeliminować te składniki z codziennego menu.
Rady amerykańskich ekspertów pozwalające zredukować nieświeży oddech
• Myj regularnie, najlepiej po każdym posiłku;
• Po posiłkach używaj nitek lub wykałaczek;
• Spożywaj spore ilości napojów (najlepiej wody mineralnej lub innych napojów ale niebarwionych) i nie dopuszczaj do wysychania jamy ustnej;
• Żuj gumę bezcukrową, szczególnie jeśli cierpisz z powodu suchości w jamie ustnej;
• Sprawdzaj swój oddech z pomocą rodziny lub zaufanych przyjaciół;
• Delikatnie i taktownie zwróć uwagę każdemu, kto cierpi na tę przypadłość (Amerykanie wynaleźli nawet specjalne okolicznościowe kartki, które dyskretnie wysyła się dotkniętej halitosis osobie); Boże chroń Amerykę!!!
• Alkohol i papierosy tylko pogłębiają ten problem (wysuszają usta)!
• Odświeżające cukierki i dezodoranty do ust nie są złe ale leczą skutki nie przyczynę!
• Żuj świeże zioła: pietruszkę, koperek, bazylie, miętę.
wróć do menu...
Objaw za dużego, wysadzonego i bolesnego na nagryzanie zęba.
Zwykle oznacza zgorzel miazgi zęba, czyli stan gnilny wnętrza zęba. Bakterie zasiedlające martwą miazgę namnażają się, powstaje infekcja, a w wyniku działań obronnych organizmu powstaje z czasem wysięk ropny. Zwykle dzieje się to w zębach z dużymi plombami.
Ząb jest tkliwy przy nacisku, ból lokalizuje się w okolicy korzeni (w żuchwie poniżej zęba, w szczęce powyżej).
Porada: jak najszybciej otworzyć ząb.
Trudno to zrobić we własnym zakresie, chyba że jest się właścicielem stomatologicznej wiertarki turbinowej. Dla spragnionych emocji i nowych doznań polecam: dłuto, przecinak, wiertło z widią lub zestaw sapera - zarówno ząb jak i plomby są bardzo twarde.
Konieczna jest więc wizyta w gabinecie.
Zatem pierwszym i głównym działaniem jest szerokie otwarcie zęba, tak by gazy i płyny powstałe w wyniku infekcji zgorzelinowej miały możliwość odpływu. Otwarcie zęba przynosi zwykle szybką poprawę. W dalszej kolejności wykonuje się poszczególne etapy leczenia endodontycznego.
wróć do menu...
Jak wygrać z nadwrażliwością zęba na zimno, słodkie oraz kwaśne?
Jeśli pójdziecie do stomatologa problem zostanie rozwiązany szybko i bezboleśnie (najprawdopodobniej). Dentysta ma przecież lakiery na nadwrażliwość, żele, pianki i znieczulenia.
A co macie Państwo?
Śmiało zastosujcie: Elmex żel, Elmex sensitive, Sensodyne czy Sensiżel. Można nimi umyć zęby, ale mówiąc szczerze, lepszy efekt będzie jeśli posmaruje się okolicę szyjki zęba i pozostawi na jakiś czas. Czynność należy powtarzać od 3 do 5 razy dziennie przez około 3 dni. Unikać przy tym spożywania zimnych, kwaśnych lub słodkich produktów. Jeśli po tym czasie dolegliwości nie miną, należy odwiedzić swojego lekarza.
wróć do menu...
Krwawiące dziąsła
Krwawiące dziąsła mogą być objawem schorzeń ogólnoustrojowych lub miejscowych.
Postawienie diagnozy należy do lekarza.
Jednak nie zaszkodzi, a może nawet pomoże, jeśli zastosujecie Państwo:
- pastę Lacalut
- Paradontax
- Meridol lub Biodent
- Ajona w koncentracie
- płukanki na bazie chlorheksydyny, np. Corsodyl, Periokin itd.
- płukanki antyseptyczne, np. Listerine
- płukanki ziołowe, np. Dentosept
- Kingingival (nie zawiera alkoholu)
- żel: Elużel, Bajkadent, Salumin, Chamosaldont, Sachol
(oczywiście nie wszystko naraz, czas stosowania minimum 5 dni)
Jeśli wcześniej zostanie usunięty kamień nazębny to efekt działania powyższych medykamentów będzie lepszy.
wróć do menu...
Kieszonka dziąsłowa - co zrobić kiedy boli dziąsło między zębami?
Ci z Państwa, którzy macie bolesną kieszonkę dziąsłową, wiecie o czym mówię.
Silny, męczący ból dziąsła przy zębie lub między zębami może bardzo uprzykrzyć życie.
Stan zapalny spowodowany zwykle jest kamieniem nazębnym, płytką bakteryjną, zalegającym jedzeniem lub urazem mechanicznym doprowadzającym do oderwania przyczepu nabłonkowego dziąsła do zęba. Krótko rzecz biorąc, nieprawidłowości w higienie są najczęstszym powodem stanu zapalnego. Są niestety i tacy nieszczęśnicy, którzy są podatni na tworzenie się wspomnianych kieszonek.
Najszybciej oczywiście pomoże stomatolog ;-) , ale znaczną ulgę, a czasem nawet wyleczenie, przyniesie dokładna irygacja (płukanie) waterpickiem. Najlepiej do pojemnika irygatora dolać np. Corsodylu , Periokinu lub Listeriny i w ten sposób dokładnie oczyścić wszystkie przestrzenie między zębami.
Delikatne nitkowanie lub czyszczenie wykałaczką (nie polecam) też może pomóc, ale uważajcie! Można rozdrażnić jeszcze bardziej. Smarowanie żelami antyseptycznymi też jest wskazane - delikatnie aplikować do kieszonki (pod dziąsło). Farmaceuta poleci z pewnością coś, najlepiej z aplikatorem w postaci rurki, a jeśli nie ma, to delikatnie nakładać palcem. Kilku pacjentów powiedziało mi, że świetnie pomogło im Tantum Verde w sprayu.
Bardzo pomocne są też nasączone czymś odkażającym waciki (sączki), ale trudno je zrobić samemu.
Powodzenia!
wróć do menu...
Plamy i uszkodzenia szkliwa po antybiotykoterapii
To wyjątkowo trudne zagadnienie. Zwykle żółte, brązowe, pomarańczowe lub szare plamy na zębach i linijne uszkodzenia szkliwa związane są ze stosowaniem antybiotyków z grupy Tetracyklin (Doxycyclina, Vibramycin) w dzieciństwie. Jest to oczywisty błąd terapeutyczny, jeśli dziecku przepisuje się Tetracyklinę, zwłaszcza, że na rynku jest wiele lepszych i skuteczniejszych antybiotyków. Dziś takie leczenie to już na szczęście rzadkość.
Niestety ofiary terapii sprzed lat są wśród nas.
Inna sprawą jest stosowanie wziewnych leków sterydowych w leczeniu astmy oskrzelowej. Ich działanie, choć niekorzystne, zwłaszcza dla młodych zębów, nie jest tak silne. W tym przypadku korzyści przewyższają straty, więc nie ma co narzekać. Należy jednak od samego początku terapii zwracać szczególną uwagę na jamę ustną ( podatność na ubytki, nadżerki śluzówki).
Generalnie, aby zlikwidować niekorzystne przebarwienia pozostaje jedynie profesjonalne wybielanie zębów, zaś nierówności, linijne uszkodzenia lub nadżerki należy wypełniać materiałami kompozycyjnymi (dotyczy zębów stałych).
W skrajnych przypadkach wykonuje się licówki lub korony, ale to już jest ingerencja w strukturę zęba.
wróć do menu...
Od Malucha do Starszaka – czyli higiena zębów mlecznych
Pierwsze lata życia dziecka są niezwykle ważne nie tylko dla stanu jego zębów mlecznych, ale także dla przyszłych zębów stałych.
Około szóstego miesiąca życia dziecku wyrzynają się pierwsze zęby mleczne, około trzeciego roku życia dziecko ma już pełne uzębienie mleczne, natomiast około piątego – szóstego roku życia pojawiają się pierwsze zęby stałe.
Ostatnie zęby mleczne utrzymują się zwykle do około dwunastego roku życia. Tak więc przez ponad sześć lat w jamie ustnej dzieci występuje tzw. uzębienie mieszane – część zębów mlecznych i część stałych. Jest zatem oczywiste, że stan zębów mlecznych ma istotny wpływ na wyrzynające się zęby stałe.
Zęby mleczne są słabiej zmineralizowane niż zęby stałe i próchnica u małych dzieci postępuje bardzo szybko. Nieleczona prowadzi do ropnych powikłań, bólu, konieczności zażywania przez dziecko antybiotyków, przedwczesnego usuwania zębów, problemów ze zgryzem, a nawet do poważnych zaburzeń w ogólnym stanie zdrowia dziecka.
Niestety, w Polsce występuje niepokojące zjawisko wysokiej zapadalności na próchnicę i ciężkiego jej przebiegu u dzieci przedszkolnych.
Podstawową metodą zapobiegania próchnicy jest właściwa higiena jamy ustnej, a w szczególności szczotkowanie zębów dwa razy dziennie, najlepiej pastą z fluorem. W pierwszych latach życia dziecka kształtują się jego nawyki higieniczne i wyrabia umiejętność szczotkowania zębów. Im wcześniej nauczymy dziecko właściwego mycia zębów, tym chętniej będzie ono robiło to w przyszłości, zgodnie z przysłowiem "czym skorupka za młodu nasiąknie...".
Poniżej znajduje się lista najczęściej zadawanych pytań dotyczących higieny jamy ustnej dzieci wraz z odpowiedziami.
DZIECI OD 0 DO 2 LAT
Czy i jak dieta kobiety w ciąży wpływa na stan uzębienia dziecka?
Rodzaj i ilość pokarmów spożywanych przez kobietę ciężarną ma duże znaczenie dla rozwoju zawiązków zębów mlecznych oraz pierwszych zębów trzonowych stałych, które rozwijają się częściowo już w życiu płodowym.
W diecie przyszłej mamy nie może brakować produktów bogatych w białko, wapń, fosfor i witaminę D (jaja, nabiał, ryby, mięso, rośliny strączkowe, zielone rośliny liściaste, produkty pełnoziarniste). Naukowcy udowodnili, że nadmierne spożywanie przez kobietę w ciąży węglowodanów (np. objadanie się słodyczami) osłabia formujące się przyszłe zęby dziecka.
Czy i jak należy czyścić pierwsze wyrzynające się ząbki?
Pierwsze wyrzynające się ząbki trzeba koniecznie czyścić, zwłaszcza że nie są one jeszcze w pełni zmineralizowane, a więc są bardzo podatne na próchnicę. Stomatolodzy zalecają rozpoczęcie higieny jamy ustnej u dziecka jeszcze przed pojawieniem się pierwszego ząbka. Bezzębne dziąsła niemowlęcia należy przemywać jałowym gazikiem (można go kupić w aptece), zwilżonym w letniej, przegotowanej wodzie lub naparze z rumianku.
Gazik najwygodniej jest rozłożyć i nawinąć na palec wskazujący. W ten sam sposób myje się po każdym posiłku pierwsze ząbki mleczne, pamiętając, aby wycierać je zarówno od strony warg, jak i języka. Najważniejsze jest czyszczenie zębów dzieciom przed snem nocnym.
Jak przyzwyczaić dzieci do codziennego czyszczenia zębów?
Dzieci zwykle chętnie przyjmują wycieranie dziąseł i wyrzynających się ząbków. Towarzyszy temu lekkie drapanie i chłodzenie, które koją, związany z ząbkowaniem, świąd.
Zabiegi higieniczne u maluchów należy wykonywać delikatnie, sprawnie i w miłej atmosferze. Powinny być jednak przeprowadzane regularnie tak, aby dziecko przyjęło je jako naturalne, codzienne czynności.
Od kiedy dzieci mogą myć zęby szczoteczką?
Około pierwszego roku życia należy wprowadzić delikatne szczotkowanie zębów. W tym czasie wyrzynają się zęby boczne, które posiadają bruzdy i guzki. Takie zęby można dokładnie wyczyścić jedynie szczoteczką.
Szczotkować zęby dziecku należy dwa razy dziennie lub raz dziennie po ostatnim wieczornym posiłku. Nadal należy dodatkowo kontynuować przecieranie gazikiem zębów dziecka po pozostałych posiłkach.
Dzieciom rocznym możemy pozwolić na próby samodzielnego szczotkowania zębów bez użycia pasty, które trzeba jednak traktować jako zabawę i oswajanie z tą czynnością, a nie pełne umycie zębów.
Uczmy dzieci, że szczoteczka służy do mycia buzi, a nie innych części ciała, że nie wolno jej gryźć, żuć i ssać. Dzieci w tym wieku powinny używać szczoteczki tylko pod opieką dorosłych.
Jaka szczoteczka jest odpowiednia dla dzieci do dwóch lat i czym kierować się przy jej zakupie?
Szczoteczka dla najmłodszych dzieci powinna być bezpieczna, tzn. mieć zaokrąglone krawędzie, zwłaszcza główkę, mieć odpowiednią wielkość (być mała), szeroki, antypoślizgowy uchwyt wygodny dla rączki malucha, ale także dla ręki rodzica, mieć miękkie włosie o zaokrąglonych końcach.
Ważne jest, by była kolorowa i przyciągała uwagę dziecka i tym samym zachęcała je do mycia zębów. Dzieci lubią szczoteczki z wizerunkiem postaci z bajek. Podczas kupowania szczoteczki zwróćmy też uwagę, by była higienicznie i szczelnie zapakowana.
Od kiedy można czyścić zęby dzieci pastą do zębów i jak ją odpowiednio dobrać?
Do niedawna przeważał pogląd, że pastę do zębów bez fluoru należy wprowadzać u dzieci trzy – czteroletnich, a pastę z niskim stężeniem fluoru (250-500 ppm) dopiero wtedy, gdy dzieci potrafią płukać jamę ustną.
Obecnie preferuje się wcześniejsze wprowadzenie pasty z fluorem w wyższym stężeniu (1000 ppm), nawet u dzieci po pierwszym roku życia. Wynika to z faktu, że dopiero pasta o wyższym stężeniu fluoru gwarantuje jego profilaktyczny wpływ na zęby, a przez to dodatkowo zabezpiecza delikatne ząbki dziecięce przed próchnicą. Jednak stosując pastę z fluorem u maluchów należy przestrzegać pewnych zasad:
- nakładać niewielką ilość pasty (u dzieci, które nie potrafią płukać, ilość ta nie powinna być większa niż wielkość paznokcia najmniejszego paluszka dziecka),
- wcierać pastę we włosie szczotki, aby dziecko jej nie połykało.
Niektóre szczoteczki dziecięce mają specjalnie zaznaczony na włosiu obszar, pokazujący ilość pasty, która można nałożyć. Po szczotkowaniu należy zetrzeć z zębów dziecka resztki pasty wilgotnym gazikiem.
Pilnujmy, by dziecko nie ssało szczoteczki z pastą. Dodatkowo, należy pamiętać, że małe dzieci nie powinny używać szczoteczki, zwłaszcza z nałożoną pastą, bez nadzoru dorosłych.
Kiedy zaprowadzić dziecko pierwszy raz do stomatologa?
Dziecko powinno odbyć pierwszą wizytę u stomatologa dziecięcego po pojawieniu się pierwszych ząbków. Podczas wizyty lekarz nie tylko sprawdzi stan jamy ustnej, ale udzieli także wskazówek dotyczących higieny i diety malucha.
Pierwsze ubytki próchnicowe pojawiają się już u niespełna rocznych dzieci i mogą mieć postać bardzo szybko postępującej próchnicy, tzw. wczesnej. Dlatego, każde dziecko po skończeniu pierwszego roku życia powinno mieć już skontrolowane zęby w gabinecie dentystycznym.
U dzieci w tym wieku można już rozpocząć profesjonalną profilaktykę fluorową. Wczesny i niepołączony z bólem kontakt dziecka ze stomatologiem wpłynie na lepszy stan zębów dziecka w przyszłości i zapobiegnie powstaniu u niego lęku przed wizytą w gabinecie dentystycznym – dentofobii.
DZIECI OD 2 DO 5 LAT
W jaki sposób zachęcić dzieci do mycia zębów?
Jeśli dziecko było wcześniej przyzwyczajone do codziennej higieny jamy ustnej nie powinno być problemów z zachęcaniem go do szczotkowania zębów. Motywację zwiększy także uświadomienie istoty mycia zębów i ochrony ich przed szkodliwymi bakteriami.
Informacje takie powinny być przekazane językiem prostym i zrozumiałym dla malucha. Dla dzieci we wczesnym okresie przedszkolnym ważny jest przykład ze strony dorosłych. Dziecko powinno obserwować rodziców szczotkujących zęby.
Dobrze działa również element zabawy, połączony z zabiegami higienicznymi, np. śpiewanie piosenki, szczotkowanie przy muzyce z kasety itp. Warto jednak pamiętać, że trzeba być konsekwentnym, aby utrwalić w dziecku prawidłowe nawyki higieniczne codziennego szczotkowania zębów rano i wieczorem.
Jak dobrać właściwą szczoteczkę do zębów?
Szczoteczka dla dzieci starszych powinna mieć już włókna różnej długości, ułatwiające czyszczenie trudno dostępnych miejsc na zębach bocznych.
Szczoteczka powinna być dostosowana wielkością i kształtem do wieku dziecka: mała główka, szerszy, ale nie za gruby uchwyt, który nie będzie ślizgał się w dziecięcej rączce. Elementem zachęcającym dzieci do codziennych zabiegów higienicznych będzie z pewnością szczoteczka ozdobiona rysunkami bohaterów ulubionych bajek.
Kiedy dzieci mogą myć zęby samodzielnie?
W tym okresie dzieci nabierają sprawności manualnej i mogą uczyć się techniki szczotkowania zębów. Ich rola w zabiegach higienicznych może być jednak tylko pomocnicza.
Uważa się, że do piątego, a nawet szóstego roku życia dziecka rodzice powinni nadzorować i poprawiać wykonywane przez nie szczotkowanie. Spotkałam się także z opiniami, że korzystnie jest nadzorować dzieci podczas mycia zębów nawet do jedenastego roku życia.
Jakie techniki szczotkowania powinny stosować dzieci w tym wieku?
Dla dzieci w wieku przedszkolnym polecane są dwie techniki: najprostsza – metoda szorowania lub metoda ruchów okrężnych. Przed szczotkowaniem dziecko powinno wypłukać usta.
Najpierw myje się zewnętrzną powierzchnię zębów, od tylnych do przednich, w pierwszej metodzie szorując poziomymi prostymi ruchami, a w drugiej wykonując ruchy okrężne tak, jak przy rysowaniu kółek.
Następnie, w obu metodach postępuje się tak samo – przy szeroko otwartych ustach szoruje się powierzchnie wewnętrzne zębów, wykonując ruchy wymiatania w kierunku od dziąsła, oddzielnie dla zębów górnych i dolnych. Na koniec szczotkuje się okrężnymi ruchami powierzchnie żujące zębów.
Jaka ilość pasty jest odpowiednia dla dzieci w tym wieku?
Jeśli dziecko nie umie wypłukać jamy ustnej pastę dozujemy tak, jak w przypadku dzieci młodszych (patrz część poświęconą dzieciom do 2 lat). Dzieciom, które opanowały już płukanie buzi, nakładamy pastę o objętości małego ziarna grochu i wciskamy ją we włosie szczoteczki. Pomocne jest, gdy na włosiu szczoteczki znajduje się wskaźnik ilości pasty.
Jak długo i jak często dzieci powinny szczotkować zęby?
Dzieci powinny mieć szczotkowane zęby (przez osobę dorosłą i częściowo samodzielnie) przez około dwie – trzy minuty, co najmniej dwa razy dziennie, a najlepiej po każdym posiłku. Najważniejsze jest wieczorne mycie zębów, po którym maluchy nie powinny nic jeść i pić, poza wodą niegazowaną.
Kiedy najlepiej zabrać dziecko do ortodonty?
Około trzeciego roku życia, wtedy kiedy dziecko ma już wyrżnięte wszystkie zęby mleczne. Jeśli ortodonta nie stwierdzi zaburzeń zgryzu, to następną wizytę należy odbyć wtedy, gdy dziecko będzie miało cztery siekacze stałe górne i dolne (tzw. jedynki i dwójki), czyli około ósmego roku życia.
DZIECI POWYŻEJ 5 ROKU ŻYCIA
Czy dzieci w tym wieku mogą myć zęby samodzielnie?
Dzieci powyżej piątego roku życia w większości szczotkują już zęby samodzielnie. Potrafią już płukać jamę ustną. Czasami tylko mogą potrzebować pomocy osoby dorosłej.
Dzieci około siódmego roku życia potrafią rozgraniczać zabawę i obowiązek, są bardziej odpowiedzialne. Codzienna higiena jamy ustnej powinna stać się dla nich miłym, ale jednak zawsze, obowiązkiem.
Jak dobrać odpowiednią szczoteczkę do zębów?
Szczoteczka powinna być nie tylko kolorowa i ozdobiona postaciami z bajek (dziewczynki i chłopcy różnią się już wyraźnie wyborem ulubieńców), ale i wygodna.
Dzieci powyżej piątego roku życia są wyraźnie sprawniejsze manualnie niż dzieci młodsze i chwytają szczotkę opierając kciuk o jej uchwyt. Szczoteczka więc powinna być nieco większa niż dla maluchów i mieć wyprofilowane wygodne oparcie dla kciuka.
Dodatkowe elementy wzbogacające funkcje szczoteczki, np. powierzchnia do czyszczenia języka i policzków, nie tylko poprawiają jej skuteczność, ale też są atrakcją dla dzieci.
Jak często należy zmieniać dzieciom szczoteczkę do zębów?
Szczoteczka skutecznie spełnia swoją funkcję, gdy włosie jest proste i sprężyste oraz nie rozchyla się na końcach. Zużycie szczotki zależy od czasu i siły, z którą dziecko jej używa. Najmłodsze dzieci używają szczotki z powodzeniem przez dwa – trzy miesiące, a starsze krócej – dwa, a nawet miesiąc.
Czy dzieci powinny szczotkować język i policzki?
Na powierzchni błony śluzowej jamy ustnej, a zwłaszcza na bogatej w brodawki powierzchni języka osiedla się duża ilość bakterii. Dlatego, dla utrzymania dobrej higieny powinno się oczyszczać również język i policzki.
Młodsze dzieci mogą mieć odruch wymiotny podczas dotykania powierzchni języka, więc jego czyszczenie jest ograniczone. Dzieci starsze można wdrażać do higieny policzków i języka przy użyciu specjalnych powierzchni, które mogą być częścią dziecięcej szczoteczki do zębów.
Czy dzieci powyżej piątego roku życia mogą używać innych produktów do higieny jamy ustnej niż szczoteczka i pasta?
Stomatolodzy zalecają używanie powierzchni do czyszczenia języka (często są połączone ze szczotką do zębów) oraz płynów do płukania jamy ustnej przeznaczonych dla dzieci.
Dodatkowo, dzieci powyżej piątego roku życia można uczyć samodzielnego posługiwania się nicią dentystyczną. Używanie nici jest szczególnie ważne po wyrżnięciu się pierwszego trzonowca stałego (tzw. szóstki). Czyścimy nią przestrzeń pomiędzy szóstką a ostatnim zębem mlecznym.
opr.: dr n. med. Dorota Stańczak-Sionek
Lekarz stomatolog, specjalizujący się w stomatologii dziecięcej. Asystent w Zakładzie Stomatologii Dziecięcej I.S. Akademii Medycznej w Warszawie. Autorka licznych publikacji w prasie fachowej z zakresu stomatologii dziecięcej i ogólnej, uczestniczka międzynarodowych konferencji stomatologicznych. Stypendystka American – Polish Foundation for Medical Education w Chicago. Mama 7-letniej córki.
wróć do menu...
Wszystko co chcielibyście wiedzieć o wybielaniu - pytania i odpowiedzi
Na czym właściwie polega proces wybielania?
Substancje barwnikowe ( tzw. chromofory) posiadają w swej budowie chemicznej nienasycone wiązania podwójne. W związku z utlenianiem chromoforów dochodzi do zamiany wiązań nienasyconych w nasycone. Dzięki temu chromofory stają się wizualnie jaśniejsze lub nawet bezbarwne. Aktywnym związkiem powodującym utlenianie barwników i w konsekwencji wybielanie zębów jest nadtlenek wodoru. Nadtlenek wodoru występuje w różnych preparatach w formie wolnej lub w kompleksie z mocznikiem - jako nadtlenek karbamidu (synonim nadtlenek mocznika). Nadtlenek wodoru w postaci żelu ulega w warunkach jamy ustnej rozkładowi. Powstają wolne rodniki, które atakując wiązania podwójne doprowadzają do przemian chromoforów w inne jaśniejsze związki chemiczne.
Jaki jest skład chemiczny żeli do wybielania zębów?
Najpopularniejsze produkty do wybielania, dostępne na rynku oparte są na nadtlenku karbamidu. Kolejnym składnikiem jest karbopol , który spełnia w uproszczeniu rolę substancji zagęszczającej. Nadtlenek karbamidu i karbopol są rozpuszczone w glicerolu. Stężenie nadtlenku karbamidu w Illuminé home 10 % wynosi 10%, a w Illuminé home 15 % odpowiednio 15%. Rzeczywistym związkiem odpowiedzialnym za wybielanie jest jednak nadtlenek wodoru. Jest on, wraz z mocznikiem, produktem reakcji rozkładu nadtlenku karbamidu:
• 10 % nadtlenek karbamidu uwalnia w przybliżeniu 3,6 % H202,
• 15 % nadtlenek karbamidu to około. 5,4 % H202.
Karbopol ma wpływ na wolne uwalnianie nadtlenku wodoru z żelu wybielającego. Dzięki jego obecności aktywne substancje są więc uwalniane stopniowo i mogą działać dłużej.
Stopień lepkości żelu jest regulowany zawartością karbopolu. Obecność glicerolu tłumaczy rozpuszczalność w wodzie. Illuminé home 15 % zawiera dodatkowo 0.22 % fluorek sodu, który skutecznie pomaga zmniejszyć objawy nadwrażliwości ze strony zębów.
Jakie inne produkty do wybielania zębów są popularne na rynku?
Opalescence jest przodującą marką dzięki długiej obecność na rynku i bogatej ofercie . Preparaty do stosowania w warunkach domowych Opalescence są dostępne w stężeniach: 10 % lub 16 % nadtlenku karbamidu.
Podobnie jak Illuminé home 15 % , Opalescence 16 % żel zawiera fluorek sodu. Także ostatnio, Vivadent wprowadził produkt z tej samej grupy nazywając go VivaStyle ( 10% nadtlenek karbamidu).
Jaka jest różnica pomiędzy ogólnie dostępnymi w sprzedaży produktami do wybielanie zębów, a tymi które oferują stomatolodzy?
Przed rozpoczęciem zabiegu wybielania pacjent powinien zostać dokładnie zbadany celem postawienia diagnozy wyjaśniającej przyczynę i stopień przebarwień. Dlatego tylko stomatolog jest osobą kompetentną, aby wybrać odpowiednią metodę wybielania bądź też z powodu przeciwwskazań zaniechać wybielania. Produkty do wybielania dostępne w sklepach kosmetycznych lub oferowane przez firmy wysyłkowe zawierają standartowe nakładki na zęby, które nie mogą być dobrze dopasowane do każdego rodzaju uzębienia. To oznacza, że istnieje realne ryzyko uzyskania nierównomiernego efektu wybielenia, podrażnienia dziąseł lub połknięcia dużych ilości żelu wybielającego. Niekontrolowane przez lekarza wybielanie może doprowadzić do uszkodzeń tkanek zęba zwłaszcza, gdy nie było ono poprzedzone dokładną sanacją jamy ustnej lub trwa zbyt długo.
Jakie są wskazania do wybielania zębów?
Ogólnie rzecz biorąc, wybielanie zewnętrzne jest możliwe w każdym przypadku, gdy mamy do czynienia ze zdrowym uzębieniem, niezależnie od liczby istniejących wypełnień. Wypełnienia, które początkowo oceniono jako zbyt jasne lub zbyt ciemne można wymienić Po zakończeniu wybielania, dostosowując ich kolor do nowego odcienia. Wybielanie jest wskazane u pacjentów posiadających przebarwienia zębów związane z wiekiem lub z gromadzeniem się osadów pochodzących np. z kawy, herbaty, a których nie można usunąć w ramach zabiegów profesjonalnego czyszczenia zębów.
Czy istnieją przeciwwskazania do wybielania zębów?
Wybielanie nie jest wskazane u kobiet ciężarnych i karmiących. Poza tym jest to zabieg przeciwwskazany u pacjentów z uczulonych na jakikolwiek składnik preparatu do wybielania (np. nadtlenek wodoru).
W przypadku zewnątrzpochodnych przebarwień należy podjąć próbę usunięcia ich za pomocą dostępnych środków i urządzeń do profesjonalnego czyszczenia zębów. Nałogowi palacze nie mogą palić papierosów w czasie wybielania zębów. Wybielanie nie jest wskazane w przypadkach dużego uszkodzenia szkliwa (głębokich pęknięć).
Jaki wpływ ma wybielanie na istniejące wypełnienia?
Materiały na bazie żywic kompozytowych nie ulegają wybieleniu pod wpływem działania nadtlenku karbamidu. Jeśli są one w dobrym stanie, np. nie ma szczeliny brzeżnej, to możemy przystąpić wybielania. Po zakończeniu wybielania, zęby należy pozostawić na 2-3 tygodnie (rehydratacja, stabilizacja koloru). Dopiero po upływie tego okresu czasu należy ocenić kolor wypełnień. W większości przypadków wypełnienia są jaśniejsze niż tkanki otaczające i nie wymagają wymiany. Jeśli są zbyt ciemne konieczna jest wymiana, aby uzyskać dobry rezultat estetyczny.
Uwaga: Jeśli stan wypełnień jest niedoskonały należy zabieg wybielania odroczyć. Alternatywnie można te wypełnienia prowizorycznie uszczelnić lub wymienić, biorąc pod uwagę fakt, że ich kolor może nie odpowiadać potem uzyskanemu odcieniowi. Pozostałe w tkankach pewne ilości tlenu lub nadtlenku wodoru mogą pogorszyć właściwości adhezyjne systemów wiążących, dlatego do wymiany wypełnień można przystąpić dopiero po upływie 2 tyg. od zakończenia wybielania.
Jaki wpływ ma wybielanie na korony ceramiczne?
Żele wybielające nie wywołują efektu rozjaśnienia koron ceramicznych. Ale w przypadku starych koron, które na skutek procesu ciemnienia zębów sąsiednich, (w związku ze starzeniem się), wydawały się zbyt jasne, zabieg wybielania może wpłynąć na ponowne dopasowanie ich koloru. Jeśli jednak korony są zbyt ciemne należy rozważyć ich wymianę ze wskazań kosmetycznych.
Czy wybielanie jest wskazane w przypadkach odsłonięcia szyjek zębowych?
Żel wybielający nie może bezpośrednio kontaktować się z obszarami odsłoniętych szyjek zębowych, ponieważ będzie wywoływał zjawisko " wyciągania " wody z kanalików zębinowych co powoduje odczucia bólowe. Jeśli pacjent nalega na wybielenie także odsłoniętej zębiny to należy zabezpieczyć te miejsce odpowiednim preparatem (sugerujemy Seal & Protect lub Prime & Bond NT). Przyciąć odpowiednio nakładkę dokładnie do granicy odsłoniętej zębiny Właściwie dopasowana nakładka to klucz do profesjonalnego I bezpiecznego wybielania. Rekomendujemy wykonanie zabiegu fluoryzacji po zakończeniu wybielania.
Jakie przebarwienia nie poddają się wybielaniu?
Niektóre przebarwienia, spowodowane przez przyjmowanie leków (np. tetracyklin) są bardzo trudne do wybielania. W tych sytuacjach wybielania może trwać nawet kilka miesięcy. Szybką alternatywą poprawy estetyki zębów jest wykonanie licówek (wada: sposób inwazyjny).
Jak długo trwa zabieg wybielania?
W większości przypadków pierwsze efekty widać już w ciągu dwóch dni. Stosując 10 % nadtlenek karbamidu, oczekiwany rezultat osiąga się po upływie 2 do 3 tygodni. Gdy wybierzemy 15 % stężenie na efekt trzeba czekać od 10 to 14 dni. Efektywność wybielania zależy jednak przede wszystkim od rodzaju i stopnia przebarwień oraz budowy tkanek zęba.
Jak trwały jest efekt wybielania?
Rezultat pozostaje widoczny przez okres od 2 do kilku lat. Zależy to w dużej mierze od ilości i rodzaju stosowanych przez pacjentów używek (tytoń), napojów (kawa, herbata) oraz pokarmów.
Po upływie jakiego czasu można powtórzyć wybielanie?
Stomatolog podejmuje decyzje czy ponowne wybielanie jest wskazane. Wybielanie zębów, które ponownie uległy przebarwieniu nie stanowi problemu. Jeśli jednak w tkankach zębów występuje niewielka ilość substancji barwnikowych, to może dojść do nadmiernego wybielenia i co za tym idzie niepożądanych efektów ubocznych ze strony zębiny i miazgi.
Dlaczego po wybielaniu pojawiają się często objawy nadwrażliwości?
Objawy nadwrażliwości po wybielaniu są związane ze zjawiskiem dehydratacji. Żele wybielające zawierają glicerol, który pochłania pewną ilość wody znajdującej się w tkankach. Dolegliwości bólowe mogą zostać zniesione, bądź złagodzone przez zastosowanie związków fluoru. Całkowite, ponowne uwodnienie tkanki zęba osiągają po upływie około 2 tyg. od zakończenia wybielania.
Jak można zapobiec lub znieść objawy nadwrażliwości?
Nadwrażliwość wywołana dehydratacją zębiny często towarzyszy wybielaniu zębów. Polecamy następujące rozwiązania:
• Należy zalecić stosowanie pacjentowi płukanek fluorowych po każdym użyciu nakładki z żelem wybielającym. Można także stosować, wymiennie z preparatem wybielającym, żele fluorkowe napełniając nimi nakładkę i nosząc na zębach przez około 10 min.
• Jeśli dolegliwości bólowe są bardzo duże należy przerwać wybielania na jeden dzień lub warto skrócić czas noszenia nakładki do np. 2 godz. dziennie.
• Należy zabezpieczyć odpowiednio obszary odsłoniętej zębiny oraz precyzyjnie dopasować brzegi nakładki .
Czy wybielanie wpływa na stan szkliwa?
Opublikowano na ten temat wiele wyników badań. Nowoczesne i profesjonalne metody wybielania nie powodują uszkodzenia tkanek zęba. Jest to faktem, zarówno w przypadku szkliwa, jak i zębiny - zębów martwych i żywych. Współczesne wybielanie nie sprawia, że zęby stają się bardziej podatne na próchnicę, ani bardziej kruche.
Czy wybielanie wpływa na stan miazgi?
Można mieć do czynienia z przemijającymi objawami nadwrażliwości miazgi. Jest to oczywiście związane z obecnością glicerolu w żelu wybielającym. Nadwrażliwość ustępuje po zakończeniu wybielania. Jak dotąd brak jest doniesień klinicznych na temat nieodwracalnego uszkodzenia miazgi jako bezpośredniego powikłania po wybielaniu.
Czy wybielanie ma szkodliwy wpływ na dziąsła i przyzębie?
Jeśli nakładka jest właściwie dopasowana - tzn. obejmuje zęby a nie pokrywa dziąseł - dziąsła pozostaną w prawidłowym stanie. Jeśli jednak nakładka obejmuje swym zasięgiem dziąsła to może dojść do ich podrażnienia. Dolegliwości te znikną szybko po usunięciu przyczyny ( korekta brzegów nakładki). Jeśli wybielanie jest przeprowadzane w gabinecie stomatologicznym to w większości przypadków niezbędna jest izolacja dziąseł za pomocą koferdamu lub jego odpowiedników na bazie żywic - wyjątek stanowi Illuminé office. Stomatolog powinien poinformować pacjenta, że może dojść do "odbarwienia dziąseł", które przemija po kilku godzinach od kontaktu z żelem wybielającym.
Można tego uniknąć pamiętając o następujących zasadach:
• nie wolno stosować zbyt dużej ilości żelu do nakładki
• po wypłynięciu ewentualnych nadmiarów z nakładki, natychmiast je usunąć
Jakie są konsekwencje przypadkowego połknięcia żelu wybielającego?
Po pierwsze, zapobiega temu zjawisku prawidłowo wykonana i dopasowana nakładka. Po drugie, żel wyróżnia się dużą lepkością i zdolnością przylegania do tkanek twardych. Niewielkie ilości żelu "przypadkowo połkniętego" nie wywołują niepożądanych efektów ze strony przewodu pokarmowego W przeszłość nadtlenek karbamidu był stosowany jak składnik przeciwbakteryjnych płukanek do jamy ustnej. W niektórych jednak przypadkach glicerol może wywołać u pacjentów biegunkę.
Czy zęby przebarwione po leczeniu endodontycznym można wybielić?
Zasadniczo nawet zęby przebarwione po leczeniu endodontycznym można wybielić metodą zewnętrzną. Jednak najskuteczniejszym i najszybszym zabiegiem jest w tym przypadku wybielanie wewnętrzne z użyciem nadtlenoboranu sodu i nadtlenku wodoru.
wróć do menu...
Czym jest bruksizm i jak się go leczy?
Czym jest bruksizm?
Według niektórych statystyk aż 7 z 10 osób cierpi na dolegliwości związane z bruksizmem. Bruksizm jest to podświadome zaciskanie i zgrzytanie zębami. Siły wyzwalane na powierzchniach żujących u pacjentów z bruksizmem mogą być nawet dziesięć razy większe od tych działających podczas normalnych procesów gryzienia i żucia, co może prowadzić do poważnych uszkodzeń zgryzu oraz w ostateczności do zniszczenia otaczającej ząb kości i tkanki dziąseł. Inną poważną konsekwencją bruksizmu są uszkodzenia stawów skroniowo-żuchwowych.
Jakie są przyczyny bruksizmu?
Przyczyny bruksizmu mogą być różne, zarówno miejscowe, jak i ogólnoustrojowe. Dominującym czynnikiem wśród wszystkich jest stres. Z czynników miejscowych bruksizm niejednokrotnie wywołuje nawykowe, długotrwałe żucie gumy lub żucie jednostronne.
Innymi przyczynami mogą być nieprawidłowe kontakty na zębach własnych lub na źle wyprofilowanych wypełnieniach, a także wadliwie ukształtowanych powierzchniach koron, mostów lub protez. Przyczyną mogą być również braki zębowe. Jeżeli braki te nie zaburzają estetyki uśmiechu najczęściej nie są one uzupełniane przez pacjenta, a to jest błąd.
Jakie są objawy bruksizmu?
Objawów bruksizmu można przez dłuższy czas nie zauważać. Najczęściej dopiero, gdy pojawia się dokuczliwy, nieustępujący ból zaczyna się szukać pomocy u różnych specjalistów.
Chory nie przypuszczając, że przyczyną dolegliwości są zęby udaje się często do lekarzy innych specjalności, najczęściej laryngologa, neurologa i okulisty.
Do objawów bruksizmu zaliczamy:
Objawy ogólnoustrojowe, takie jak:
1. bóle głowy
2. bóle karku i pleców
3. bóle ucha, zaburzenia słuchu
4. zaburzenia w produkcji śliny przez gruczoły ślinowe
Objawy ze strony mięśni twarzy i obręczy barkowej:
1. przerost mięśnia żwacza i skroniowego (tzw. twarz kwadratowa)
2. bolesność okolicy przyczepów mięśnia żwacza i skroniowego
3. wzrost napięcia obręczy barkowej, szczególnie mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego
4. bóle obręczy barkowej i ręki oraz parestezje
Objawy ze strony jamy ustnej:
1. tarczki wytarcia - efekt ścierania się zębów (widoczne w badaniu stomatologicznym)
2. maceracja i anemizacja śluzówki policzków i języka w linii zgryzu
3. zaniki przyzębia, obnażanie się korzeni zębów
4. częste krwawienia przy myciu zębów
Ból spowodowany bruksizmem jest bólem tępym, rozlanym, głębokim, promieniującym. Bóle skroni mogą sugerować choroby zatok czołowych a bóle w okolicy przedusznej - choroby narządu słuchu. Niejednokrotnie występują bóle grupy zębów, ale nie wiadomo, który jest przyczyną dolegliwości.
Czasem pacjent twierdzi, że bolą go wszystkie wypełnienia. Utrzymujący się ból skłania go do szukania pomocy u różnych specjalistów aż w końcu trafia do stomatologa.
Wyżej wymienione dolegliwości mogą pomóc pacjentowi w ukierunkowaniu swoich kroków do właściwego gabinetu.
Jak leczy się bruksizm?
Najlepiej wyeliminować przyczynę, czyli nie denerwować się Jednym z etapów leczenia nieprawidłowego zwarcia szczęk jest nałożenie tzw. szyn relaksacyjnych - przezroczystych nakładek na zęby, które uniemożliwiają ich zaciskanie.
Odpowiednie leczenie jest uzależnione od tego, co jest przyczyną problemu i najlepiej wyeliminować przyczynę. Po zadaniu odpowiednich pytań i zbadaniu zębów stomatolog może pomóc w określeniu potencjalnego źródła bruksizmu. W zależności od stopnia uszkodzenia zębów i jego prawdopodobnej przyczyny, może być konieczne:
• Stosowanie odpowiedniej nakładki (szyny) na czas snu - Nakładka, wykonana przez stomatologa na zamówienie po pobraniu wycisku jest nasuwana na zęby górne i chroni je przed tarciem o zęby dolne. Choć nakładka skutecznie zapobiega konsekwencjom bruksizmu, to jednak nie leczy ona jego przyczyny.
• Skuteczny relaks - Ze względu na to, że główną przyczyną bruksizmu wydaje się codzienny stres, pomocne może być wszystko, co redukuje stres słuchanie muzyki, czytanie książek, spacery lub kąpiele. Można także skorzystać z nauki skutecznych sposobów radzenia sobie ze stresującymi sytuacjami. Ponadto, umieszczenie ciepłej, wilgotnej ściereczki po bocznej stronie twarzy może pomóc w rozluźnieniu mięśni obolałych na skutek zaciskania zębów.
• Redukcja "wystających punktów" na jednym lub więcej zębów w celu wyrównania zgryzu. Nieprawidłowy zgryz, w którym zęby nie pasują dokładnie do siebie, można także skorygować za pomocą nowych wypełnień, koron lub aparatów ortodontycznych.
(tekst: Dentonet/Bartosz Niedziółka/źródła różne)
wróć do menu...
Jak się przygotować do zabiegu w narkozie?
Przede wszystkim należy porozmawiać z lekarzem anastezjologiem, który będzie przeprowadzał znieczulenie ogólne. Trzeba dokładnie zastosować się do wszystkich jego zaleceń. W skrócie rzecz ujmując konieczne jest:
- wypełnienie ankiety (formularza) przedzabiegowej od lekarza stomatologa
- wypełnienie podobnej ankiety od lekarza anastezjologa
- niejedzenie przez minimum 6 godzin przed zabiegiem
- niepicie przez minimum 4 godziny przed zabiegiem
- stawienie się na wizytę w towarzystwie osoby zaufanej, która będzie się opiekować wymęczonym narkozą i leczeniem pacjentem.
Po zabiegu zaleca się odpoczynek przez pozostałą część dnia oraz zabrania się prowadzenia pojazdów mechanicznych, a także podpisywania ważnych dokumentów.
Ogólnie, nie polecam, choć czasem inaczej po prostu się nie da.
wróć do menu...
Zapalenie dziąseł kobiet ciężarnych
Kobiety będące w ciąży niejednokrotnie doświadczyły porannego zaczerwienia, opuchnięcia i bolesności dziąseł Są to objawy ciążowego zapalenia dziąseł, które jest wywołane zwiększającym się poziomem hormonów, które doprowadzają właśnie do zaczerwienienia, obrzęknięcia i bolesności dziąseł, któremu często towarzyszy krwawienie podczas szczotkowania.
Według najnowszych doniesień objawy ciążowego zapalenia dziąseł miało około 50% kobiet ciężarnych. Do zaostrzenia zapalenia dziąseł dochodzi najczęściej pomiędzy 2 a 8 miesiącem ciąży. Jeżeli u kobiet ciężarnej występują objawy zapalenia dziąseł bezwzględnie powinna udać się do stomatologa, żeby ustalić przebieg leczenia. Zapalenie dziąseł jeżeli wystąpi u kobiet ciężarnych jest szczególnie groźne ponieważ przypuszcza się, że ma wpływ na niekorzystne zakończenie ciąży, jak poród przedwczesny czy niska masa urodzeniowa noworodków. Nie należy obawiać się leczenia periodontologicznego w czasie ciąży, które jest bezpieczne zarówno dla matki, jak i płodu i nie ma negatywnego wpływu na przebieg ciąży.
Najlepszą metodą, która pozwala uniknąć zapalenia dziąseł w trakcie ciąży jest bardzo dokładna higiena jamy ustnej, czyli szczotkowanie minimum dwa razy dziennie przez 2-3 minuty, nitkowanie przestrzeni międzyzębowych, stosowanie płynów do płukania jamy ustnej oraz regularne wizyty u stomatologa, (co 3 miesiące).
v Podczas gdy prawidłowa higiena jamy ustnej jest bardzo ważna dla każdego, jeszcze ważniejsza jest dla kobiety będącej w ciąży.
(źródło: Dentonet)
wróć do menu...
Sporo o Periodontitis i jak się „to” leczy
Co to jest przyzębie?
Przyzębie jest składową narządu żucia. Dzieli się na przyzębie brzeżne i wierzchołkowe. W skład przyzębia zaliczają się tkanki będące w kontakcie z szyjką zęba, a mianowicie: dziąsło, ozębna, okostna i kość wyrostka zębodołowego oraz cement korzeniowy. Prawidłowe dziąsło powinno być bladoróżowe. Dzieci z reguły mają nieco jaśniejsze dziąsło niż dorośli, a blondyni jaśniejsze niż bruneci. Dziąsło powinno sięgać do szyjki zęba nie odsłaniając cementu korzeniowego, który pokrywa korzeń zęba. Ozębna to delikatne lecz w dużej ilości włókienka kolagenowe, które mocują ząb w zębodole. Z jednej strony przyczepiają się do kości wyrostka zębodołowego szczęki lub żuchwy, a z drugiej do cementu korzeniowego. W związku z tym ozębna wypełnia przestrzeń między kością zębodołu a korzeniem, a szerokość jej wynosi 0,2 mm. Właśnie ozębna warunkuje ruchomość fizjologiczną zęba.
Zewnętrzną warstwą kości jest okostna, która jest bardzo bogato unerwiona i unaczyniona.
Czym są choroby przyzębia?
Choroby przyzębia, to wiele jednostek chorobowych, w których zaatakowane są tkanki podporowe zębów, utrzymujące je w zębodołach. Obecnie są one bardzo rozpowszechnione wśród wielu grup ludności. Obserwuje się je u dzieci, młodzieży i dorosłych. Częstość występowania tych schorzeń kwalifikuje je do grupy chorób społecznych. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w Polsce wykazały, że 50% 7-tatków, 75% 12-tatków i 99% ludzi dorosłych ma chore przyzębie. W wyniku tych chorób dochodzi do rozchwiania i utraty zębów, a więc konieczne jest niedopuszczenie do ich rozwoju. Do niedawna uważano, że choroby przyzębia są nieuleczalne, więc nie celowe jest również ich leczenie. Jednak postęp nauki w tej dziedzinie obalił tę teorię.
Co to jest zapalenie przyzębia (periodontitis)?
Typowe zapalenie przyzębia dotyczy osób dorosłych. Rozwija się wolno. Obejmuje dziąsło, ozębną, cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego. Proces niszczenia przyzębia postępuje skokowo. Krótkotrwałe okresy z gwałtownym pogłębieniem kieszonek i niszczeniem kości (związane z okresowym załamaniem równowagi między działaniem bakterii a systemem obronnym ustroju) przeplatają się z okresem stabilizacji.
W okresie "wybuchów" dominują objawy zapalenia dziąseł. W dłużej trwającym zapaleniu przyzębia występuje zmiana zabarwienia dziąsła, zawsze też następuje zmiana zarysu i położenia dziąsła brzeżnego w stosunku do korony zęba.
Utrata zębów z powodu choroby przyzębia może być rozłożona w czasie, nawet na kilka lat. Choroby przyzębia mają tło bakteryjne, ale u pacjentów z różnymi typami zapaleń przyzębia stwierdza się wiele nieprawidłowości w funkcjonowaniu miejscowych i nierozerwalnie z nimi związanych ogólnych mechanizmów obronnych. Mają więc tu swój udział defekty odpornościowe, które mogą być uwarunkowane genetycznie, przekazywane rodzinnie.
Wyróżniono jeszcze inne, nie tak często występujące postacie zapalenia przyzębia. Dotyczą one dzieci, młodzieży i osób młodych dorosłych.
Zapalenie przyzębia przedpokwitaniowe pojawia się u zdrowych dzieci (prawdopodobnie predyspozycje genetyczne), zwykle przed ukończeniem 5 lat. Choroba dotyczy więc uzębienia mlecznego. Przebieg jest na ogół burzliwy. Początkowe objawy pojawiają się w momencie wyrzynania zębów lub krótko po ich wyrznięciu. W postaci uogólnionej już w wieku 2-3 lat może doprowadzić do utraty uzębienia. W postaci umiejscowionej rozwój choroby zatrzymuje profesjonalne usunięcie płytki i zastosowanie antybiotyku.
Młodzieńcze zapalenie przyzębia uznane jest za chorobę rodzinną. Następuje tu charakterystyczny ubytek kości zębodołów, obejmujący symetrycznie I zęby trzonowe i siekacze. W późniejszym wieku może przybrać postać uogólnioną. Początkowo dziąsła mają wygląd prawidłowy.
Gwałtownie postępujące zapalenie przyzębia pojawia się między pokwitaniem a 35 rokiem życia u osób, które wcześniej nie miały kłopotów z przyzębiem. W fazie ostrej występują silne objawy zapalenia dziąseł. Następuje bardzo szybko destrukcja kości - w ciągu kilku tygodni utrata około 35% kości. Okres utajenia choroby może być nieraz wieloletni, dziąsła mogą wtedy nie wykazywać żadnych objawów.
Jakie są przyczyny zapalenia przyzębia?
Bakteryjną płytkę nazębną uważa się za najważniejszy, miejscowy czynnik zapaleniotwórczy. Przy zaniedbaniu higieny jamy ustnej dochodzi do zwiększenia ilości płytki i zmiany w jej składzie bakteryjnym. Płytka bakteryjna rozprzestrzenia się w głąb szczeliny dziąsłowej (przestrzeń między wolnym brzegiem dziąsła a ścianą zęba w okolicy jego szyjki, której dno stanowi przyczep nabłonkowy, a głębokość do 1 mm), dzięki niektórym bakteriom, które przezwyciężają mechanizmy obronne ustroju i są w stanie przeżyć w środowisku o mniejszej ilości tlenu, jaka występuje w szczelinie dziąsłowej.
Powstaje poddziąsłowa płytka bakteryjna. Wiele bakterii związanych z chorobami przyzębia nie rozkłada cukrów, jak w przypadku próchnicy, tylko białka, co powoduje lekko alkaliczny odczyn w kieszonce. W takich warunkach wzmaga się rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów i ich aktywność enzymatyczna. Enzymy i toksyny bakterii uruchamiają mechanizmy obronne ustroju, a reakcje te i powstające w ich wyniku produkty mogą prowadzić do uszkodzenia okolicznych tkanek.
Dochodzi też do łatwiejszej kolonizacji, czyli osadzania się na cemencie korzeniowym drobnoustrojów, przypuszczalnie chorobotwórczych dla przyzębia.
W chorobach przyzębia najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest nieodpowiednia higiena jamy ustnej. Jednak bywa i tak, że rozwój chorób przyzębia może być związane z innymi czynnikami. Mogą to być:
- awitaminoza
- stres
- palenie tytoniu
- nadmierne spożycie alkoholu,
- bruksizm, czyli nawykowe zgrzytanie zębami
- zaburzenia hormonalne,
- zaburzenia ogólnoustrojowe tj. cukrzyca,
- nieprawidłowa dieta,
- liczne nieprawidłowe uzupełnienia protetyczne,
- zaburzenia wydzielanie śliny.
Po czym poznać chorobę przyzębia?
Najczęstsze objawy chorób przyzębia to:
- krwawienie z dziąseł - jest to podstawowy, najważniejszy objaw choroby,
- obrzęki dziąseł,
- ból dziąseł,
- obnażanie korzeni (odsłanianie szyjek zębowych),
- rozchwianie zębów
Proszę pamiętać: dziąsła zdrowe nigdy nie krwawią!
Oprócz dziąsła, zmiany chorobowe zajmują kość i więzadła przyzębia. Kość ulega powolnemu zanikowi. Powstają często głębokie kieszonki przyzębne, w których zalegające resztki pokarmowe, bakterie, itp., powodują stan zapalny przyzębia, który doprowadza do obniżenia się dziąsła i odsłaniania korzeni zębów. Na brzegu dziąsła w okolicy niektórych zębów mogą powstać bolesne, nawracające ropnie. Zęby zaczynają się chwiać, tracą prawidłowe umocowanie w kości i mogą wypadać.
Uwaga palacze: nikotyna zwęża naczynia krwionośne, co powoduje brak występowania krwawienia, a więc utrudnia szybkie wykrycie choroby przyzębia!
Proces chorobowy dziąsła i kości może przebiegać bez przykrych odczuć. Dziąsło nie boli i nie krwawi, jest prawidłowo zabarwione. Jedynym niepokojącym objawem jest odsłanianie się korzeni zębów z powodu powolnego zaniku kości i dziąsła oraz bolesność szyjek zębowych.
W tym przypadku obecne są już patologiczne kieszonki dziąsłowe (4-5 mm), powstające na skutek przesuwania się głębiej, wzdłuż korzenia, przyczepu łącznotkankowego położonego normalnie na dnie szczeliny dziąsłowej. Występuje też utrata kości wyrostka zębodołowego. Uszkodzenie kości jest ograniczone do zasięgu działania poddziąsłowej płytki bakteryjnej.
W tym miejscu, gdzie grubość tkanki kostnej jest mniejsza, dochodzi do poziomego zaniku kości, gdyż kość niszczona jest na całej grubości. Tam, gdzie kość jest grubsza, do zaniku dochodzi w części sąsiadującej ze złogami bakteryjnymi. Powstają zaniki pionowe, czyli kieszonki kostne.
Jak leczy się chorobę przyzębia?
Celem leczenia choroby przyzębia jest jej trwałe wyleczenie i przywrócenie, w miarę najlepiej, zarówno budowy, jak i czynności uszkodzonych w jej przebiegu tkanek. Jest ono z konieczności kompleksowe, wielokierunkowe, długotrwałe i żmudne, jak w przebiegu każdej choroby przewlekłej. Daje dobre wyniki szczególnie wtedy, gdy chory zgłasza się do lekarza w początkowym stadium choroby.
Leczenie chorób przyzębia składa się z trzech faz:
- Faza I - Wstępna, przyczynowa
- Faza II - Korekcyjna
- Faza III - Podtrzymująca
Faza I - Jest to higienizacja - 4-8 tygodni przeznaczonych dla pacjenta na wdrożenie właściwej higieny jamy ustnej, razem ze sprawdzaniem środkami wybarwiającymi skuteczności usuwania płytki nazębnej. Bez tego nie można rozpocząć właściwego leczenia.
W gabinecie lekarskim przeprowadza się skalingi (usuwanie płytki nazębnej, kamienia nazębnego i zewnętrznej warstwy cementu korzeniowego), początkowo co 2 tygodnie, potem co 2-3 miesiące. Poza tym usuwa się czynniki o znaczeniu drugorzędnym dla powstawania chorób przyzębia, które sprzyjają ich wystąpieniu albo podtrzymują istniejący stan zapalny.
Wykonuje się więc korekty protez bądź wymienia na inne, usuwa nieprawidłowe wypełnienia itp. Cały czas stosuje się środki bądź leki bakteriobójcze. Są to płukanki odkażające i ściągające zalecone przez lekarza. W razie potrzeby stosuje się antybiotyki z grupy tetracyklin i metronidazol. Najlepszą metodą jest stosowanie leków miejscowo.
Pojawiły się już nowe postacie leków. Są to włókna syntetyczne, wysycone wolno uwalniającym się lekiem. Stosuje się je jednorazowo, zakładając do kieszonki i usuwając po 10-12 dniach. W ten sposób skutecznie wypróbowano chlorheksydynę, metronidazol, tetracyklinę. Po około 6 miesiącach przeprowadza się ponowne szczegółowe badanie przyzębia i ustala ostateczny plan leczenia.
Faza II - WŁAŚCIWA - wykonuje się skaling głęboki. Lekarz usuwa ręcznie specjalistycznymi instrumentami (kiretami) kamień poddziąsłowy oraz zakażoną powierzchnię korzenia, następnie ją wygładzając. Zabieg trwa 1-2 godzin.
Wygładzone powierzchnie korzenia utrudniają ponowne osiedlenie się bakterii i przyzębie może się zregenerować.
W tej fazie wykonuje się również różne zabiegi chirurgiczne. Są to zabiegi zmierzające do odnowienia podparcia kostnego zębów, jak i pokrycia recesji dziąsła. Nie zawsze więc trzeba usuwać ząb z powodu zaawansowanej choroby przyzębia.
Stosuje się więc wszczepy kostne z materiałów kościopochodnych (hydroksyapatyty, korale naturalne). Poprzez ich zastosowanie można uzyskać redukcję głębokości kieszonek, wypełnienie ubytku kostnego, odbudowę ozębnej i cementu.
Dla korekty estetyki dziąsła wykonuje się wolne i uszypułowane przeszczepy tkanki miękkiej. Tradycyjne metody chirurgiczne pozwalają na reperację tkanek na określonej stosunkowo niewielkiej przestrzeni. Nowsze metody, jak tzw. sterowana regeneracja tkanek, pozwalają na dużo lepszy wynik leczenia. Polegają one na odtwarzaniu tkanek z użyciem różnego rodzaju błon blokujących rozwój komórek nabłonka, żeby w to miejsce mogły rozwijać się wolniej wchodzące komórki ozębnej i tkanki kostnej.
Faza III - Podtrzymująca. Jest to rodzaj profilaktyki wtórnej, która nie dopuszcza do powrotu procesu zapalnego, podtrzymujący uzyskane wyniki. Ciągłe utrzymywanie należytej higieny jamy ustnej, okresowe kontrole w gabinecie stomatologicznym i oczyszczanie profesjonalne zębów przeciętnie raz na trzy miesiące. Okresowo stosować można zabiegi lecznicze, np. kąpiele jamy ustnej wykorzystując wody mineralne i roztwory wyciągów ziołowych oraz masaże dziąseł.
Pomocniczo, dla utrzymania wyników leczenia, stosuje się w niektórych przypadkach korekty zgryzu, czasami unieruchamianie zębów, różnego rodzaju uzupełnienia protetyczne.
W fazie podtrzymującej wykonywane jest postępowanie rehabilitacyjne pacjenta m.in.:
- Fizykoterapia,
- Balneoterapia
Fizykoterapia to leczenie polegające na działaniu na organizm człowieka różnymi czynnikami fizycznymi. Spełnia rolę pomocniczą w leczeniu chorób przyzębia. W zabiegach fizykoterapeutycznych wykorzystuje się energię termiczną, elektryczną, promieniowanie lasera a także ćwiczenia mięśniowe.
Lasery w stomatologii wykorzystywane są jako środek przeciwbólowy i przeciwzapalny. Jak wynika z doświadczeń lasery biostymulacyjne zwiększają okresowo poziom przeciwciał, przez co pobudzają system immunologiczny, przyśpieszając w ten sposób proces gojenia i wydłużają okres remisji tych schorzeń. Promieniowanie laserowe poprzez swoje właściwości biostymulujące działa przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo. Skutecznie aktywuje regenerację komórek.
Balneoterapia jest jedną z metod fizjoterapii. Jest to metoda lecznicza wykorzystująca: wody lecznicze, peloidy (m.in.: borowina), w postaci kuracji pitnych, wziewnych, kąpieli, płukań, okładów.
Zabiegi balneoterapeutyczne należą do profilaktyki wtórnej. Ich celem jest utrzymanie osiągniętych wyników leczenia.
Domowe zabiegi higieniczne pacjenta stanowią czynnik decydujący o trwałym powodzeniu leczenia. Periodontolog czyni zaś wszystko, ażeby pomagać pacjentowi w każdy nieodzowny sposób, konieczny do osiągnięcia i zachowania przez całe życie zdrowia tkanek otaczających zęby.
Jak można zapobiegać zapaleniu przyzębia?
Największe znaczenie ma utrzymanie odpowiedniej higieny jamy ustnej. Kontrolę nad płytką nazębną utrzymuje się przez szczotkowanie zębów i używanie nici dentystycznych, a także przez stosowanie zabiegów profilaktycznych podczas wizyt u lekarza stomatologa.
Pasty do zębów i płyny do płukania jamy ustnej zawierają pewną ilość środków przeciwbakteryjnych, co sprawia, że hamują odkładanie się płytki nazębnej i zapobiegają zapaleniu dziąseł.
Znaczenie ma również taki tryb życia, który przyczynia się do wzmocnienia odporności organizmu, a więc odpowiednia dieta, ruch na świeżym powietrzu, niepalenie tytoniu i ograniczenie alkoholu. Przyzębie bardzo dynamicznie reaguje na różne wpływy ogólnoustrojowe.
wróć do menu...
Profilaktyka nowotworów jamy ustnej
Rak jamy ustnej
Wstęp Pomimo, że zmiany nowotworowe w jamie ustnej o średnicy poniżej 1cm można wyleczyć, to niestety wiele z nich pozostaje nierozpoznana, aż do momentu gdy osiągnie wyższe stopnie zaawansowania.
Wtedy ponad 50% z nich daje przerzuty do węzłów chłonnych. Kto jest zagrożony rakiem jamy ustnej? Bardziej zagrożone, aniżeli inni, są osoby po 40 roku życia, palące papierosy (również osoby palące fajki i cygara, ale ci w mniejszym stopniu) i regularnie pijące alkohol.
Większość raków jamy ustnej lokalizuje się w kilku najczęstszych miejscach – na dnie jamy ustnej, w okolicach podniebienia miękkiego (języczek, łuk podniebienny przedni, podniebienie miękkie właściwe). Ponadto, policzek i warga to częste miejsca występowania u osób żujących tytoń.
Rozpoznanie
Wcześniej uważano, że leukoplakia (biała zmiana błony śluzowej jamy ustnej) to najczęstszy stan przedrakowy w jamie ustnej. W rzeczywistości mniej niż 5% tych zmian przechodzi w raka. Częściej bezobjawowy rak jamy ustnej manifestuje się jako zmiana czerwona, która w rzeczywistości jest już rakiem we wczesnym stadium.
Charakterystyczne dla tych zmian jest, że po osuszeniu przybierają one wygląd ziarnisty i lekko starty.
Leczenie
Uważa się, że zmiana która nie reaguje na leczenie i utrzymuje przez 14 dni, powinna być uważana za raka i powinno się wykonać jej biopsję oraz badanie histopatologiczne w celu ustalenia rozpoznania.
Leczenie raków jamy ustnej w głównej mierze sprowadza się do chirurgicznego usunięcia miejsc zmienionych chorobowo z marginesem zdrowej tkanki, czasem konieczne jest także usunięcie węzłów chłonnych szyi, jeśli zostały one też zajęte.
Zapobieganie
W celu uniknięcia raka jamy ustnej powinno się usunąć czynniki drażniące, w tym niestaranne – wystające wypełnienia, niedopasowane protezy, nie powinno się także używać tytoniu oraz alkoholu, które wykazują niepożądane, wysuszające, działanie na błonę śluzową.
Autor: Marek M. Macyszyn
(źródło: Dentonet)
wróć do menu...
Przeczytaj przed wybielaniem
Jaki odcień mają moje zęby?
Stomatologia nie zna jednego standardowego systemu oceny i określania koloru zębów.
Według badań naturalna, prawidłowa barwa zębów waha się od białej poprzez szaroniebieską do żółtawo-kremowej. Zależne to jest od stopnia mineralizacji tkanek twardych zęba. Zęby ze szkliwem żółtawym są odporne na próchnicę o wiele bardziej niż szkliwo zębów białych. Również szkliwo zębów mlecznych, o barwie szaroniebieskiej jest bardzo podatne na próchnicę.
Nie ma też precyzyjnej odpowiedzi na pytanie, jaką biel zębów można osiągnąć, ponieważ wszystko zależy od indywidualnej sytuacji danej osoby. Jednakże popularnym punktem odniesienia jest skala odcieni.
Według jednej ze znanych skal odcieni, kolor zębów można podzielić na 4 główne grupy odcieni:
• A (rudawo-brązowy)
• B (rudawo-żółty)
• C (szary)
• D (rudawo-szary)
W ramach każdej grupy wyróżnia się różne poziomy ciemnych odcieni, czego efektem jest paleta na tyle wyczerpująca, że prawie każdy odnajdzie w nim swój własny kolor zębów.
Korzystając z takiej skali można przyporządkować swój obecny kolor zębów do odpowiedniego koloru na wykresie. Zapewni to punkt wyjścia do określenia jaki stopień chcemy uzyskać po wybielaniu.
Jakie czynniki mają wpływ na kolor zębów?
Niektórzy od urodzenia mają zęby bardziej żółte niż inni. Inni z kolei mają zęby, które żółkną wraz z wiekiem. Istnieje również wiele czynników, które mogą mieć wpływ na Twój naturalny kolor zębów. Przyczyny przebarwień mogą być następujące:
Przyczyny ogólne:
1. Przebarwienia tetracyklinowe, powstają po zadziałaniu antybiotyków z tej grupy na zawiązki zębów mlecznych lub stałych. Objawiają się w postaci żółtych, żółto-brązowych, brązowych lub szarych plam na zębach dzieci, u których stosowano taką kurację w pierwszych siedmiu latach życia lub których matkom podawano te leki w okresie ciąży. Mechanizm powstawania tego typu przebarwień polega prawdopodobnie na łączeniu cząsteczki tetracykliny z wapniem i odkładaniem takiego kompleksu głównie w zębinie. Są to przebarwienia trudne do wybielenia.
2. Fluoroza - jest chorobą zębów związaną z nadmierną podażą fluoru w organizmie, podczas tworzenia szkliwa i mineralizacji zębów. Stężenie fluoru przekraczając 1,5 mg/litr powoduje początkowo utratę połysku i przeźroczystości szkliwa. Następnym etapem fluorozy jest powstawanie na powierzchni szkliwa kredowobiałych, a następnie brunatnych plam.
3. Niedostateczna higiena, dieta, używki.
Zaniedbania w codziennej higienie jamy ustnej, palenie papierosów, picie dużych ilości kawy, gorzkiej herbaty oraz spożywanie pokarmów np.: pomidorów, ziemniaków. Zła higiena jamy ustnej powoduje również powstawanie płytki nazębnej, która sama w sobie bezbarwna ułatwia reakcje pomiędzy substancjami chemicznymi, których produkty są widoczne na powierzchni zębów. Jest to grupa przebarwień dość łatwo ulegająca wybieleniu.
4. Przebarwienie związane z wiekiem.
Ciemniejszy kolor zębów związany z wiekiem pacjentów jest wynikiem przebarwień zewnętrznych oraz cieńszego i bardziej przeziernego szkliwa. Zęby przybierają barwę od żółtej do brązowej oraz jeszcze ciemniejszą.
5. Choroba hemolityczna noworodków.
6. Porfiria wrodzona.
7. Ostre choroby gorączkowe.
Przyczyny miejscowe:
1. Próchnica zęba. Zęby przybierają barwę żółtawą lub brunatną.
2. Miazga w rozpadzie zgorzelinowym. Korona przybiera barwę szarą. Dzieje się tak w wyniku rozkładu produktów krwawienia w kanalikach zębinowych.
3. Martwa miazga w jamie zęba (po leczeniu kanałowym lub po urazie).
4. Niektóre leki i materiały stosowane do wypełnień kanałów korzeniowych.
5. Urazowe uszkodzenie zawiązków zębów. Przebarwienie zębów stałych głównie siekaczy. Niesymetryczne rozmieszczenie zmian.
Czy wybielać zęby?
Jeżeli odczuwamy taką potrzebę - tak. Przebarwień powierzchniowych można pozbyć się w gabinecie stomatologicznym, gdzie lekarz lub higienistka stomatologiczna przy pomocy narzędzi ręcznych, gumek szczoteczek i past polerujących, ultradźwięków i piaskarki podczas jednej wizyty może usunąć kamień i osad nazębny.
Osobnym zagadnieniem jest wybielanie zębów, polegające na zmianie ich rzeczywistej barwy i stopnia odbijania światła. Metody i preparaty dopuszczone do użytku są w pełni bezpieczne. Nie niszczą struktury szkliwa, czy zębiny. Udowodniono, że 6-godzinny kontakt zęba z preparatem wybielającym jest porównywalny z 3 minutowym kontaktem zęba z napojem typu cola.
Poza chęcią poprawy naturalnego koloru zębów istnieją rzeczywiste powody, dla których zabieg wybielania może mieć wpływ na sukces lub niepowodzenie w życiu osobistym lub zawodowym. Zmiana koloru może poprawić pewność siebie oraz poczucie własnej wartości. Odmłodzenie własnego wyglądu uzyskane po zabiegu wybielania jest często powodem wybielania przed szczególnymi okazjami, jak ślub czy rozmowa kwalifikacyjna.
Wybielanie zębów można przeprowadzić prawie u każdej osoby, u której pojawiły się zęby stałe. Jednak zaklasyfikowanie do wybielania i wybór najlepszej metody może przeprowadzić tylko lekarz stomatolog, który w zależności do rodzaju i stopnia przebarwień może zaproponować:
• Profesjonalne czyszczenie w celu usunięcia zewnętrznych przebarwień spowodowanych przez barwniki z żywności i tytoniu;
• Stosowanie innej profilaktyki pomocnej w usuwaniu powierzchniowych przebarwień w okresach pomiędzy wizytami u stomatologa;
• Wybielanie (w gabinecie dentystycznym lub w domu) w przypadku bardziej uporczywych przebarwień lub żółknięcia zębów;
• Zastosowanie licówek ceramicznych lub kompozytu w celu naprawy nieregularnych lub uszkodzonych zębów.
wróć do menu...
Groźne zmiany na języku
Rak tego narządu występuje 3 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet.
Jego przyczyną jest palenie papierosów oraz picie wódeczki, a także niedostateczna higiena jamy ustnej.
Zmiany na języku na szczęście nie zawsze mają złośliwy charakter. W jamie ustnej zdarzają się bowiem włókniaki i naczyniaki, a szczególnie, osiągający olbrzymie rozmiary naczyniak jamisty, który pod wpływem ucisku zmienia się i blednie.
To on właśnie często bywa przyczyną uporczywych krwawień. Natomiast chłoniaki mogą być rozrzucone po całej powierzchni języka w postaci pęcherzyków o grubych ścianach. Łatwo ulegają wtórnemu zakażeniu, co prowadzi do powierzchownych owrzodzeń.
Szczególnym rodzajem nowotworu jest chłoniak jamisty rozlany, który bywa przyczyną tzw. języka olbrzymiego. Aby rozpoznać charakter guza, niezbędne jest jednak badanie histopatologiczne.
Czasami też podobne objawy do raka języka powodują podrażnienia mechaniczne, np. owrzodzenie odleżynowe wywołane przez protezy. Dlatego trzeba bardzo dbać o to, aby „trzecie zęby" były dobrze dopasowane, a dziąsła płukać preparatami przeciwzapalnymi.
Stadium poprzedzającym wystąpienie raka języka jest rogowacenie w przednich i bocznych jego częściach. Pierwszym objawem tej choroby może być też powiększenie węzłów chłonnych. Najbardziej podejrzane jest jednak twarde owrzodzenie lub brodawka na języku, które się nie goją.
Jeżeli w miejscu zgrubienia wystąpi ból, jest to najczęściej dość późny objaw choroby, a dokładniejsze badania ujawniają zwykle przerzuty na kości i nerwy. Zazwyczaj nowotwór sadowi się na brzegu języka w postaci owrzodzenia lub guza (rak płaskokomórkowy) lub w tylnej części jego nasady (m.in. mięsak) i szybko się rozwija.
Przy wczesnym wykryciu choroby możliwe jest wyleczenie raka języka w ponad 50% przypadków. Zmiany przednowotworowe, jak i niewielkie ogniska raka leczy się operacyjnie lub przez miejscowe napromieniowanie.
Zmiany w III i IV stadium choroby, kiedy guz ma wielkość ponad 4 cm i pojawiły się już przerzuty do kości, mięśni, skóry i szyi - wymagają leczenia skojarzonego (chirurgia i radioterapia). W najbardziej zaawansowanym stadium choroby stosuje się również chemioterapię.
Nie bagatelizujmy zmian na języku, ani w żadnym innym miejscu jamy ustnej.
Po prostu żyjmy zdrowo i długo. Lepiej zapobiegać niż leczyć, lepiej leczyć niż umierać...
wróć do menu...
Leczenie ortodontyczne
Kiedy rozpocząć leczenie ortodontyczne?
Niektóre wady wrodzone trzeba zacząć leczyć wkrótce po urodzeniu. Np. rozszczep wargi i rozszczep podniebienia leczy się operacyjnie już u niemowląt. Później do akcji wkracza ortodonta, logopeda (leczy wady wymowy), foniatra (leczy zaburzenia w wydawaniu głosu), psycholog i inni specjaliści.
Istnieją wady, które należy leczyć, gdy dziecko ma jeszcze zęby mleczne (same mleczne, albo niektóre mleczne, a niektóre już stałe).
Jakie wady należy zacząć leczyć kiedy dziecko ma jeszcze zęby mleczne?
1. Wada rośnie wraz z dzieckiem - nasila się w miarę wzrostu dziecka.
2. Dziecko ma utrudnione żucie lub odgryzania pokarmów.
3. Pozycja żuchwy podczas zwierania zębów jest wymuszone i niewygodna (mówimy wówczas o "zaburzeniu czynnościowym").
4. Istnieje niebezpieczeństwo wybicia lub złamania zębów w przypadku niewielkiego urazu (np. bardzo wystające zęby przednie górne).
5. Wyleczenie wady sprawi, że dalszy rozwój będzie prawidłowy (zęby stałe ustawią się od razu dobrze).
6. Wyleczenie wady sprawi, że dalsze leczenie będzie krótsze i łatwiejsze (zęby stałe ustawią się lepiej, niż wyrosłyby bez leczenia).
7. Dziecko cierpi z powodu swojego wyglądu.
Po wymianie zębów (ok. 15-16) roku życia może być potrzebna druga faza leczenia. Dlatego trzeba dokładnie rozważyć, jakie korzyści przyniesie dziecku wczesne leczenie. Nie jest dobrze, gdy pacjent jest leczony ortodontycznie przez całe dzieciństwo. Leczenie wczesne nie powinno trwać dłużej niż 8-10 miesięcy, najdłużej rok. W wyjątkowych przypadkach bywa dłuższe.
Jeśli:
• nie ma wyraźnych wskazań do wczesnego leczenia
• wada nie stanowi żadnego problemu dla dziecka
lepiej poczekać do końca wymiany zębów (do 13-14 roku życia) i przeprowadzić leczenie jednofazowe. Trwa ono zwykle od 1,5 do 2 lat. Jest to czas tzw. leczenia czynnego, po którym następuje jeszcze okres leczenia retencyjnego.
Czy osoby dorosłe mogą nosić aparat ortodontyczny?
Osoby dorosłe, które coraz częściej chcą skorygować niewłaściwe ustawienie zębów w szczęce lub żuchwie mogą obecnie bez problemu nosić stałe aparaty ortodontyczne chroniąc się tym samym przed poważniejszymi problemami. Z jednej strony dla wielu osób nieprawidłowe ustawienie zębów jest problemem czysto kosmetycznym wpływającym na ich samopoczucie, ale należy sobie zdawać sprawę, że wady zgryzu mogą doprowadzić do poważnych powikłań. Nieprawidłowe ustawienie zębów i szczęk może powodować ich przedwczesne zużycie, nasiloną próchnicę i choroby dziąseł czy konieczność stosowania protez zębowych.
Za pomocą stałych aparatów ortodontycznych można korygować:
• szpary międzyzębowe;
• stłoczenia zębów;
• zęby skrzywione;
• przodozgryz górny;
• cofnięcia żuchwy;
• zgryz krzyżowy.
Czy zdjęcie aparatu kończy leczenie?
Nie - konieczne jest jeszcze leczenie retencyjne czyli utrwalanie efektów leczenia czynnego.
Przestawione aparatem zęby "chcą" wrócić na swoje poprzednie miejsce. Dlaczego? Działanie ortodontyczne jest, w pewnym sensie, działaniem wbrew naturze. Nawet jeśli zęby przed leczeniem brzydko wyglądały i nie dało się nimi wygodnie gryźć, miały swoje miejsca, z których wypchnęliśmy je siłą. Zęby muszą "przyzwyczaić się" do nowego ustawienia.
Na czym polega leczenie retencyjne?
Pacjent nosi aparat, który już nie przesuwa zębów, tylko utrzymuje je we właściwej pozycji.
Jeśli pacjent nosił aparat ruchomy, nosi go jeszcze przez jakiś czas, już bez aktywacji tzn. Bez rozkręcania śrub, doginania drutów itp.
Jeśli był stosowany aparat stały, zwykle do dolnych przednich zębów przykleja się cienki drucik od strony języka, a na górne zęby przygotowuje się specjalną płytkę, którą wystarczy wkładać na noc.
Leczenie retencyjne trwa co najmniej tak długo, jak długo trwało przesuwanie zębów. Nie wymaga zbyt częstych kontroli (zwykle wystarczy raz na kwartał). Najlepiej kontynuować je do zakończenia wzrostu pacjenta i rozwiązania problemu zębów mądrości tj. do momentu gdy zęby mądrości wyrzną się lub zostaną usunięte ich zawiązki (jeśli leczone były stłoczenia zębów i na ósemki nie ma już miejsca, oraz jeśli zawiązki są nieprawidłowo ustawione - usunięcie ich jest konieczne).
Jeśli zrezygnujemy z tego ostatniego etapu (retencji) możliwe, że nastąpi częściowy nawrót wady, nazywany przez niektórych ortodontów recydywą.
Ile kosztuje leczenie ortodontyczne?
Niestety leczenie ortodontyczne nie jest tanie, należy jednak się zastanowić czy oszczędzanie za wszelką cenę jest uzasadnione, często zaoszczędzone pieniądze są tylko pozorną oszczędnością. Koszt aparatu jest częścią leczenia ortodontycznego. Całkowity koszt leczenia zależy od rodzaju wady czy zastosowanych materiałów. Jest to kwestia na którą nie można udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Dokładną informacje o kosztach leczenia ortodontycznego można uzyskać tylko od ortodonty, który na podstawie wstępnych badan będzie mógł oszacować przybliżoną kwotę, która może wahać się w przedziale od 300 do nawet 30 000 złotych. (!)
Jedno jest pewne stosując się do zaleceń ortodonty i regularnych wizyt kontrolnych można skrócić czas leczenia i uniknąć powikłań.
(Źródło: Dentonet)
wróć do menu...
Jak uzupełnić brak dolnych przyśrodkowych siekaczy?
Oto przykład braku zawiązków dwóch dolnych zębów siecznych. Pozostałe zęby zostały „wyprostowane”.
W tej konkretnej sytuacji najlepszym rozwiązaniem jest implantacja. Bez uszkadzania sąsiednich zębów można odtworzyć brak koronami na implantach. (1 lub 2, do przemyślenia)
Wady: koszty
wróć do menu...
Rozszczep wargi i/lub podniebienia - standard postępowania (artykuł dla zainteresowanych)
Rozszczep w obrębie wargi i podniebienia prowadzi do zachwiania równowagi czynnościowej struktur części twarzowej czaszki i tworzenia deformacji rzutujących na wygląd twarzy, ustawienie zębów i mowę. Ze względu na wielodyscyplinarny charakter działań leczniczych, rehabilitacyjnych oraz konieczność wieloletniego śledzenia wyników operacji, jakości i skuteczności kompleksowego leczenia, wskazane jest tworzenie ośrodków specjalistycznych leczenia tej wady oraz banków danych umożliwiających wypracowanie standardów.
Rozszczep wargi i/lub podniebienia jest nie tylko jedną z najczęstszych, występujących w populacji ludzkiej, wad wrodzonych, ale najbardziej chyba z nich kontrowersyjną. A to zarówno ze względu na niezwykle złożoną i niejednorodną etiologię, jak i obfitość koncepcji, zwłaszcza chirurgicznych, związanych przede wszystkim z pierwotnym zamknięciem szpary rozszczepowej. Dotyczą one zarówno metod, jak i czasu operacji. Światową tendencją jest skracanie terminów podstawowego leczenia chirurgicznego, co ma związek ze zmniejszaniem urazowości chirurgicznej. Leczenie pacjentów z rozszczepami wargi i/lub podniebienia zaczyna się w pierwszym roku życia i może trwać aż do ukończenia przez pacjenta 19 - 20 roku życia. Zabiegi chirurgiczne i inne formy leczenia podjęte we wczesnym okresie życia pacjenta mają wpływ na funkcje życiowe i wygląd pacjenta przez całe jego życie. Dlatego istotne jest dokumentowanie wszystkich form zastosowanego leczenia i jego wyników od najwcześniejszego dzieciństwa aż do ukończenia wzrostu. Jest ono różne w różnych typach wady, uwarunkowane jest także w pewnym stopniu jej rozległością.
Wczesne odtworzenie ciągłości rozszczepionych struktur twarzoczaszki stwarza lepsze warunki dla rozwoju i usprawniania mowy. Brak jednoznacznych dowodów na lepsze warunki rehabilitacji zgryzu z powodu wielu metod operacyjnych. Uważa się, że wieloma sposobami można dojść do dobrych wyników, ale to z kolei zależy również od dobrego leczenia ortodontycznego i ciągłości diagnozowania i leczenia foniatryczno-laryngologicznego oraz systematycznej rehabilitacji logopedycznej.
Epidemiologia
Częstość występowania wad rozszczepowych twarzy to średnio 1,6 - 2/1000 żywych urodzeń. W Polsce rodzi się z nią około 800 dzieci rocznie. Istnieją różnice występowania rozszczepów związane z płcią. I tak rozszczepy wargi lub rozszczepy wargi i podniebienia występują częściej u chłopców, izolowane rozszczepy podniebienia u dziewcząt.
Rozszczep wargi i/lub podniebienia stanowi ok. 65% wrodzonych anomalii rozwojowych twarzoczaszki, co stawia tę wadę na pierwszym miejscu pod względem częstości występowania w tej grupie zaburzeń.
Wada ta powstaje wskutek nie dokonanego połączenia w linii pośrodkowej między parzystymi wyrostkami twarzowymi i podniebiennymi we wczesnym okresie życia płodowego.
Zależnie od miejsca, w którym brak fuzji lub niecałkowite zlanie się właściwych wyrostków wystąpiło, mamy do czynienia z rozszczepem wargi, wargi i wyrostka zębodołowego, rozszczepem wargi, wyrostka zębodołowego i podniebienia, jedno- bądź obustronnym, lub też z izolowanym rozszczepem podniebienia. Rozległość wady może być różna od postaci poronnych w formie np. maleńkiego wcięcia w przypadku rozszczepu wargi do rozszczepów całkowitych. Największe trudności stwarza podśluzówkowy rozszczep podniebienia miękkiego, wada łatwa do przeoczenia bezpośrednio po urodzeniu. Rozpoznawany jest on niejednokrotnie dopiero w późniejszym okresie życia pacjenta, gdy ujawni się w postaci zaburzenia mowy, charakteryzującego się nosowaniem otwartym.
W odniesieniu do klasyfikacji rozszczepów najwięcej zwolenników znajdują te oparte o podstawy embriologiczne - wśród nich klasyfikacja Kernahana i Starka odnosząca się do otworu przysiecznego jako embriologicznej granicy pomiędzy rozszczepami filogenetycznie pierwotnego i wtórnego podniebienia. Tak więc wyróżnili oni dwa typy rozszczepów z wielością możliwych kombinacji. Regiony anatomiczne do przodu od otworu przysiecznego (warga, wyrostek zębodołowy, część podniebienia twardego) zaczęto nazywać rozszczepem podniebienia pierwotnego, do tyłu od otworu przysiecznego (większa część podniebienia twardego i podniebienie miękkie) rozszczepem podniebienia wtórnego. Odpowiednie oznakowanie strony rozszczepu stworzyło klasyfikację, która obecnie jest najbardziej uznawana w świecie.
Leczenie
Leczenie wady rozszczepowej twarzy jest leczeniem wielospecjalistycznym, często wieloetapowym i wieloletnim. Ponieważ sama wada widoczna bywa na twarzy i częstokroć słyszalna w mowie, a stygmat rozszczepu wargi pozostaje nawet po najlepszym leczeniu chirurgicznym, wpływ jej na życie osobiste i funkcjonowanie społeczne pacjenta nią obarczonego bywa ogromny. Stąd ogromne znaczenie ma dobór właściwego postępowania chirurgicznego, ortodontycznego, foniatrycznego, laryngologicznego i usprawnianie mowy na każdym etapie leczenia.
Leczenie chirurgiczne
Chirurgia w wadzie rozszczepowej wargi i/lub podniebienia dzieli się na pierwotną i wtórną - rekonstrukcyjną. Chirurgia pierwotna polega na zamknięciu szczeliny rozszczepu. Ma ona dwa zasadnicze cele. Jednym jest, istotne z punktu widzenia estetyki, przywrócenie najbardziej zbliżonego do normalnego wyglądu twarzy. Drugim celem jest zamknięcie patologicznego połączenia między jamą ustną a nosową, a tym samym przywrócenie bazy strukturalnej dla umożliwienia normalnego ssania, połykania, żucia, oddychania, mowy i funkcji narządów słuchu. Wszystkie te czynności są bowiem w wadzie rozszczepowej twarzy przed operacyjnym zamknięciem rozszczepu znacznie zaburzone. Czynnikiem podstawowym, warunkującym zaburzenia większości ww. funkcji jest w tej wadzie przede wszystkim niemożność wytworzenia ujemnego ciśnienia w jamie ustnej przy patologicznym jej połączeniu z jamą nosową.
W pierwotnych palatoplastykach rezygnuje się coraz częściej z klasycznych operacji Langenbecka, Veau, czy Wardill-Kilnera połączonych z rozległym odwarstwianiem okostnej na rzecz płatów z lemiesza w operacji rozszczepu podniebienia. Obecnie w literaturze światowej przeważa pogląd, że podstawowe operacje należy ukończyć przed pierwszym rokiem życia, niezależnie od przyjętej strategii postępowania w aspekcie różnych koncepcji dotyczących terminów i technik operacyjnych. Wczesne podstawowe leczenie chirurgiczne ma na celu stworzenie jak najlepszych warunków anatomicznych dla rozwoju mowy, a minimalnie urazowe postępowanie chirurgiczne jednocześnie zapobiega powstawaniu ciężkich jatrogennych zaburzeń szczękowo-zgryzowych, wywołanych bliznowaceniem tkanek we wczesnym okresie życia dziecka.
W odniesieniu do operacji wtórnych - uzupełniających, do jakich należy np. odtworzenie ciągłości łuku zębodołowego, przeważa obecnie pogląd, że przeszczepy kostne do wyrostka zębodołowego należy wkładać między 8 a 11 r.ż., kiedy korzeń stałego kła ma 1/2 - 2/3 długości. Inne operacje korekcyjne, które stają się niemal zasadą postępowania w ostatnich latach, to wczesne korekty skrzydła nosa. Operacje te, wykonywane wcześnie, wydają się zapobiegać ciężkim deformacjom nosa, niekiedy z góry skazanym na późniejsze rynoplastyki kostne.
Leczenie ortodontyczne
Zaburzenia zgryzu są składową wady rozszczepu podniebienia. Lekarz ortodonta jest ważnym członkiem zespołu leczącego rozszczepy u dzieci. Nie tylko leczy on ortodontycznie dziecko, ale dzięki modelom gipsowym szczęk utrwala początkową deformację, a następnie śledzi jej zmiany u dziecka od momentu urodzenia aż do dojrzałości, zwracając uwagę na efekty postępowania chirurgicznego. Analizuje również cefalometrię szczękową. U niektórych pacjentów zaburzenia wzrostu mogą być tak duże, że wyłącznie ortodontyczne leczenie niedorozwoju szczęk będzie niewystarczające. Konieczne bywają plastyki kostne tzw. osteotomie szczękowe.
Leczenie foniatryczno-logopedyczne
Pod pojęciem tego leczenia rozumiemy systematyczne usprawnianie obwodowego aparatu mowy. Na aparat mowy składa się nie tylko zespolone podniebienie, które wytworzy pełne zwarcie podniebienno-gardłowe, ale też drożne i szczelne przewody nosa, zachowana ciągłość wyrostka zębodołowego i sprawne wargi. Zatem, aby dziecko mogło prawidłowo mówić potrzebna jest szczelność i pełna sprawność ruchowa wszystkich związanych z mową układów. Największym zniekształceniem mowy rozszczepowej jest tzw. nosowanie otwarte jako objaw niewydolności podniebienno-gardłowej, spowodowanej brakiem zwarcia podniebienno-gardłowego. Przyczyną ucieczek powietrza przez nos mogą być również przetoki w podniebieniu. Towarzyszą im niejednokrotnie patologiczne zwarcia kompensacyjne bardzo trudne do eliminacji.
Przez nieprawidłowy, rozszczepiony łuk wyrostka zębodołowego również następują ucieczki powietrza, ale te będą tworzyć błędy artykulacji nazywane często seplenieniem.
Prawidłowy aparat mowy powinien być odtworzony przed jej aktywnym rozwojem, ponieważ złe dźwięki przy niesprawnym podniebieniu są szybko akceptowane przez pacjenta i tak słyszane jak wymawiane. Nowe "normalne" mówienie dźwięczy odmiennie i jest trudne do ponownego zaakceptowania. Dlatego też foniatrzy i logopedzi, którzy z tymi dziećmi pracują, są zwolennikami wczesnych operacji podniebienia przed aktywnym rozwojem mowy. Ponieważ rozwój mowy zaczyna się bezpośrednio po urodzeniu i przebiega w sposób ciągły, przygotowanie obwodowego aparatu mowy do mówienia u dziecka z wadą rozszczepową powinno rozpoczynać się już w okresie niemowlęcym. Terapia logopedyczna przy niedoborach strukturalnych często musi być wsparta leczeniem chirurgicznym bądź w postaci wtórnych faryngoplastyk, bądź poprzez zamknięcie przetok do nosa, czy też uszczelnienie operacyjne wyrostka zębodołowego.
Lekarz foniatra dysponując nowoczesnymi metodami obiektywnej oceny zwarcia podniebienno-gardłowego jak wideonasofiberoskopia czy wideofluoroskopia może bardzo precyzyjnie wskazać chirurgowi dalszy kierunek leczenia operacyjnego lub wykluczyć taką potrzebę.
Nauka prawidłowej mowy wymaga nie tylko sprawnego aparatu mowy, odpowiedniego słuchu i inteligencji, ale także współdziałania z dzieckiem otoczenia domowego i szkolnego. Istotna jest systematyczna ocena stanu słuchu i leczenie jego zaburzeń.
Własne standardy postępowania chirurgicznego w leczeniu rozszczepu podniebienia pierwotnego i wtórnego
Obustronny całkowity rozszczep wargi i podniebienia
3 - 4 miesiąc życia - całkowita rekonstrukcja rozszczepu podniebienia miękkiego, zamknięcie szczeliny roz-szczepu podniebienia kostnego i rekonstrukcja wargi po stronie węższej. Częściowe zamknięcie podniebienia kostnego po drugiej stronie. Wszystkie rany zamykane są szczelnie!
Po 6 tyg. - pełna rekonstrukcja wargi, przedsionka jamy ustnej i podniebienia ze szczególnym zwróceniem uwagi na odtworzenie ciągłości mięśnia okrężnego ust i uwolnienie hypoplastycznych chrząstek odnóg przyśrodkowych.
Główne naczynia odżywiające podniebienie nie powinny być przecinane. Należy dążyć do zamknięcia wszystkich ran szczelnie!
Wczesne rekonstrukcje podyktowane są wskazaniami lekarskimi z powodu niekontrolowanego wzrostu kości przysiecznej i z tym związaną deformacją szczęki, która ma znaczny wpływ na narastające trudności w dalszym leczeniu chirurgicznym, ortodontycznym oraz foniatryczno-logopedycznym.
4 - 5 rok życia - wydłużamy przegrodę skórną nosa, drobne korekty wargi.
9 - 11 rok życia - przeszczepy kości do wyrostka zębodołowego, ewentualna rekonstrukcja kości przysiecznej.
16 - 18 rok życia drobne korekty kosmetyczne, dermabrazja blizn.
Całkowity jednostronny rozszczep wargi i podniebienia
6 - 8 miesiąc życia (pierwszy okres stabilizacji wzrostowej szczęki) jednoetapowa rekonstrukcja nosa, wargi i podniebienia.
Obecnie o wcześniejszym terminie decyduje dążenie przez matkę do karmienia piersią (ściąga pokarm lub karmi piersią pod specjalnym nadzorem). W przyszłości, jeśli przekonamy się, że ograniczenie urazowości operacyjnej ma związek z mniejszą deformacją szczęki, terminy pierwszej operacji przesuniemy na okres 3 - 4 miesiąc życia.
2 - 3 rok życia przeszczep kości do wyrostka zębodołowego ze wskazań lekarskich ze względu na niedrożny nos i przetoki w podniebieniu do otworu siecznego uniemożliwiające właściwą rehabilitację mowy oraz w 5 roku życia faryngoplastyka z powodu różnie wyrażonej niewydolności podniebienno-gardłowej.
9 - 11 rok życia przeszczep kości do wyrostka zębodołowego jako postępowanie standardowe w celu rekonstrukcji rozszczepionej kości szczęki. Drobne korekty kosmetyczne.
16 - 18 rok życia ostateczne operacje naprawcze kostne i tkanek miękkich oraz kosmetyczne np. dermabrazja blizn.
Izolowany rozszczep podniebienia
6 - 8 miesiąc życia pełna rekonstrukcja podniebienia.
2 - 5 rok życia zamykanie przetok podniebienia lub faryngoplastyka ze wskazań foniatryczno-logopedycznych. Operacje te należy traktować jako korektę powikłania po pierwotnej rekonstrukcji lub efektu pierwotnej hypoplazji tkanek miękkich.
Wczesne, już kilkuletnie obserwacje wskazują na pozytywne efekty leczenia chirurgicznego w 3 - 4 miesiącu życia i może to oznaczać, że operacje ze wskazań lekarskich mogą się przyczynić do skracania terminów operacji we wszystkich typach wad rozszczepowych, co umożliwiłoby w większym stopniu karmienie piersią tych dzieci.
Wady rozszczepowe niecałkowite oraz przypadki powikłane traktowane są indywidualnie, ale z zachowaniem zasad, w których najważniejsze staje się:
• dążenie do pełnej rekonstrukcji obwodowego aparatu mowy,
• ograniczenie urazowości tkanek (eliminowanie gojenia przez ziarninowanie),
• szacunek dla elementów istniejących chociaż zdeformowanych. Należy przywracać dobrą organizację tkanek i układów. Ograniczyć wycinanie, hołdować zasadzie - wszystkie elementy są ważne!
• Rekonstrukcje wyrostka zębodołowego przeszczepem kości z talerza biodrowego wykonujemy zwykle w 8 - 11 roku życia po ustaleniu wspólnych wskazań lekarskich. Na decyzję zwykle mają wpływ: wyrzynanie zębów stałych, warunki dla rehabilitacji mowy.
• Rekonstrukcje twarzowo-szczękowe w wadzie rozszczepowej twarzy są traktowane jako ostateczne i wykonywane po okresie stabilizacji w zakresie zębów stałych.
Dokumentacja
Jako że na ostateczne wyniki leczenia czeka się od 12 do 18 lat, istnieje konieczność wykonywania standardowej dokumentacji w określonych przedziałach czasowych i na każdym etapie leczenia. Umożliwia ona porównywanie odległych wyników, a tym samym warunkuje możliwość określenia większej czy mniejszej skuteczności zastosowanej metody na bazie wyników odległych. Nawet w ośrodkach, w których leczy się operacyjnie ok. 200 nowych przypadków rozszczepu rocznie, ze względu na różnorodność wady w jednym typie rozszczepu jest zwykle ok. 15 - 20 dzieci, i to często operowanych w różnym okresie i różnymi metodami, co utrudnia uzyskanie grup statystycznie porównywalnych. Stąd koncepcja zmniejszenia liczby ośrodków, utworzenia standardowej wielospecjalistycznej dokumentacji w tych samych okresach życia dziecka i konieczność badań porównawczych, nie tylko wewnątrzklinicznych, które często z ww. względów są wręcz niemożliwe, ale między poszczególnymi ośrodkami w kraju i za granicą.
Dokumentacja ta powinna być spójna z dokumentacją minimum zaakceptowaną przez Eurocleft w czerwcu 1999 r. (tabele) i w naszym przekonaniu powinna obejmować:
• Wygląd twarzy - fotografie statyczne i w ruchu.
• Nagrania wideo mimiki twarzy.
• Nagrania mowy - odsłuchowa ocena mowy rozszczepowej.
• Wideonasofiberoskopię i cefalometrię czynnościową jako wymierne metody wizualizacji i oceny zwarcia podniebienno-gardłowego.
• Cefalometrię statyczną i telerentgenogramy oraz modele gipsowe szczęk.
• Ocenę stanu psychologicznego pacjenta - specjalnie opracowane ankiety.
• Epidemiologia / genetyka.
Tabela 1
|
Całkowity rozszczep wargi i podniebienia
|
|
Termin
|
Modele szczęk
|
Boczna cefalometria
|
Fotografia
|
Nagranie mowy
|
Audiometria/
tympanometria
|
Zadowolenie pacjenta/rodziny
|
|
Pierwsza operacja
|
X
|
|
X
|
|
|
|
|
3 rok życia
|
|
|
|
X*
|
X*
|
|
|
5-6 rok życia
|
X
|
|
|
X
|
X
|
|
|
10 rok życia
|
X
|
X
|
X
|
X
|
X
|
|
|
18 rok życia
|
X
|
X
|
X
|
X
|
|
X
|
* - jeśli podniebienie twarde jest zamknięte
Tabela 2
|
Izolowany rozszczep podniebienia
|
|
Termin
|
Modele szczęk
|
Boczna cefalometria
|
Fotografia
|
Nagranie mowy
|
Audiometria/
tympanometria
|
Zadowolenie pacjenta/rodziny
|
|
Pierwsza operacja
|
X
|
|
X
|
|
|
|
|
3 rok życia
|
|
|
|
X
|
X
|
|
|
5 - 6 rok życia
|
X
|
|
|
X
|
X
|
|
|
15 - 16 rok życia
|
X
|
X
|
X
|
X
|
X
|
X
|
Tabela 3
|
Izolowany rozszczep wargi
|
|
Termin
|
Modele szczęk
|
Fotografia
|
Zadowolenie pacjenta/rodziny
|
|
Pierwsza operacja
|
X*
|
X
|
|
|
3 rok życia
|
|
|
|
|
5 - 6 rok życia
|
X*
|
X
|
|
|
10 rok życia
|
|
|
|
|
18 rok życia
|
|
X
|
X
|
* tylko w przypadku rozszczepu wyrostka zębodołowego.
Tabela 4
|
Przeszczep kości do wyrostka zębodołowego
|
|
Termin
|
Wewnątrzustne zdjęcie RTG zębów
|
Fotografia
|
|
Przed przeszczepem kości do wyrostka
|
X
|
X
|
|
6 miesięcy po przeszczepie
|
X
|
|
|
Po całkowitym wyrżnięciu się kła
|
X
|
X
|
Tabela 5
|
Faryngoplastyka
|
|
Termin
|
Nagranie mowy
|
|
Tuż przed pierwszą operacją
|
X
|
|
Rok po operacji
|
X
|
Tabela 6
|
Chirurgia kostna
|
|
Termin
|
Boczna cefalometria
|
Modele szczęk
|
|
Tuż przed pierwszą operacją
|
X
|
X
|
|
Rok po operacji
|
X
|
X
|
Komentarz
Koncepcja leczenia zespołowego rozszczepów wargi i podniebienia nie jest koncepcją nową, ale w ostatnich latach nabiera szczególnego znaczenia i wymiaru. Dzieje się tak m.in. dzięki powstaniu silnego "lobby twarzowoczaszkowego" w USA i Kanadzie oraz Wielkiej Brytanii.
W roku 1991 w Stanach Zjednoczonych Maternal and Child Health Care Bureau zagwarantowało Amerykańskiemu Towarzystwu Rozszczepu Podniebienia i Wad Twarzoczaszki fundusz na rzecz "ustanowienia standardów opieki zdrowotnej nad niemowlętami, dziećmi i młodzieżą z wadami twarzoczaszki". W tym samym roku miała miejsce konferencja z udziałem 71 uczestników z różnych środowisk związanych z tą tematyką. Uzgodnienia, które tam zapadły, brzmią jak następuje:
1. Leczenie ww. zaburzeń powinno być prowadzone przez wielodyscyplinarne zespoły specjalistów.
2. Minimum 50 nowych przypadków z rozszczepem wargi i/lub podniebienia rocznie gwarantuje zachowanie statusu zespołu rozszczepowego i zachowanie dostatecznego doświadczenia klinicznego.
3. Optymalny okres dla pierwszej zespołowej oceny pacjenta to pierwsze tygodnie życia, a nawet w miarę możliwości pierwsze dni.
4. Pacjenci, bądź ich opiekunowie mają mieć zapewnioną informację na temat rekomendowanych metod leczenia, czynników ryzyka, korzyści i kosztów.
5. Należy wzmóc wysiłek pomocy rodzinie w dostosowaniu się do urodzenia i posiadania dziecka z wadą twarzoczaszki.
6. Obowiązkiem każdego zespołu jest monitorowanie zarówno krótko- jak i długoterminowych wyników leczenia.
Rozległy aktualny przegląd opieki nad pacjentem z wadą rozwojową twarzoczaszki w USA i w Kanadzie daje Strauss w pracach z lat 1998/1999.
Ministerstwo Zdrowia Wielkiej Brytanii w marcu 1996 stworzyło fundusz na rzecz wypracowania standardów opieki nad dziećmi z rozszczepem wargi i/lub podniebienia.
W wyniku tych działań liczba ośrodków zajmujących się leczeniem tej wady zredukowana została z 56 do 8. Miało to miejsce dzięki wnikliwej pracy 9-osobowej grupy doradczej, która szczegółowo przebadała funkcjonowanie ośrodków zajmujących się leczeniem wady rozszczepowej twarzy. Stwierdzono m. in. że większość z 75 chirurgów operujących dzieci z wadą rozszczepową twarzy operowała średnio mniej niż jeden jednostronny rozszczep wargi i podniebienia rocznie. Był to w jej badaniach jeden z podstawowych czynników odpowiedzialnych za ogólną złą jakość opieki nad pacjentami z wadą rozszczepową w Wielkiej Brytanii.
W roku 1996 Komisja Europejska zainicjowała 3-letni program zatytułowany "Eurocleft Project" mający na celu poprawę wyników leczenia i opieki na dziećmi z rozszczepem wargi i/lub podniebienia w Europie, włączywszy kraje Europy Środkowej i Wschodniej. Raport końcowy, zawierający określenie standardów opieki i minimum dokumentacji ma być przesłany przez Komisję Europejską do wszystkich rządów w Europie oraz właściwych agend rządowych zajmujących się organizowaniem opieki zdrowotnej we wszystkich krajach europejskich. Zalecenia Eurocleftu dotyczące opieki nad pacjentami z wadą rozszczepową wargi i podniebienia brzmią następująco:
1. Leczeniem pacjentów z rozszczepem wargi i/lub podniebienia powinien zajmować się wielodyscyplinarny zespół specjalistów, mający duże doświadczenie w opiece nad pacjentami z tą wadą.
2. Na poszczególnych etapach leczenia powinno mieć miejsce wspólne uzgadnianie procesu leczenia.
3. Za koordynację leczenia powinien odpowiadać jeden członek zespołu.
4. Koordynacja jest istotna z powodu udziału w procesie leczenia specjalistów różnych specjalności.
5. Przyjmuje się, że chirurdzy, ortodonci i logopedzi powinni leczyć minimum 40 - 50 nowych przypadków rocznie, aby zachować należytą wiedzę i doświadczenie.
6. Zabezpieczenie finansowe powinno obejmować profesjonalną opiekę w okresie noworodkowym, leczenie chirurgiczne, opiekę stomatologiczną, leczenie ortodontyczne, usprawnianie mowy, leczenie laryngologiczne z okresową oceną stanu słuchu, genetykę kliniczną, opiekę psychosocjologiczną oraz koszty podróży.
W Polsce w 1999 r. powołana została przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej komisja do spraw leczenia zespołowego pacjentów z wadami rozwojowymi twarzoczaszki, której zadaniem będzie pilne wypracowanie standardów opieki nad tymi pacjentami, dostosowanych zarówno do wymagań Eurocleftu, jak i uwzględniających w koniecznej mierze obecne polskie realia.
W IMiDz, wzbogaceni o III przebyte konferencje o zasięgu ogólnopolskim na temat standaryzacji w leczeniu wady rozszczepowej i o literaturę międzynarodową dotyczącą tego zagadnienia, wychodzimy z propozycją przyjęcia wspólnej formy dokumentacji, która będzie podstawą dla tworzenia bazy danych. Umożliwi to w efekcie tworzenie większej liczby grup różnie leczonych i szybsze eliminowanie złych wyników. Nie nakazujemy nikomu zmiany postępowania chirurgicznego, ale poprzez własny przykład prosimy, aby uczynić wszystko co jest możliwe dla obiektywnego porównywania swoich wyników:
• twórzmy ośrodki,
• dwa najaktywniejsze z prawem szkolenia,
• przedstawiciele wszystkich ośrodków w obrębie grup specjalistycznych zatwierdzają standard dokumentacji,
• ci sami przedstawiciele porównują swoje dokumenty w obecności wszystkich członków zespołu,
• w efekcie dochodzimy do standardów postępowania chirurgicznego.
Wychodzimy z założenia, że każdy ośrodek, w którym prowadzone jest koncepcyjne leczenie, nawet jeśli są braki w dokumentacji leczenia początkowego, a są dowody na charakter wady i opisy leczenia, może dołączyć do naszych badań, zwłaszcza że są one oparte o założenia badań międzynarodowych.
Prof. dr hab. n. med.Zofia Dudkiewicz
Doc. n. med. Maria Hortis-Dzierzbicka
Instytut Matki i Dziecka w Warszawie
Klinika Chirurgii Dzieci i Młodzieży
Centrum Wad Twarzoczaszki
(opublikowane za zgodą Autorek)
wróć do menu...
|
|
